Showing posts with label បទវិភាគសង្គម. Show all posts
Showing posts with label បទវិភាគសង្គម. Show all posts
ស្វែងរកអ្នក"ចេះ" និង អ្នក"ដឹង"ក្នុងស្រុកខ្មែរ
តោះស្វែងរកអ្នក"ចេះ" និង អ្នក"ដឹង"ក្នុងស្រុកខ្មែរ
------------------
សំនួរសួរថាតើពលរដ្ឋយើងចេះដឹងហើយឬនៅ?
ពាក្យថា៖ "ចេះដឹង"គឺមកពីពាក្យថា= «ចេះ» បូកនិងពាក្យថា «ដឹង»
✓"ចេះ" មានន័យថាចំណេះដែលរៀនពីសាលា ឬ ពីគ្រូបាធ្យាយណាមួយ។ ចំណែកពាក្យថា"ដឹង"មានន័យថា ការទទួលព័ត៌មាន ឬដំណឹងណាមួុយ។
ជាដំបូងយើងសាកល្បងគណនារកចំនួន"អ្នកចេះ"សិន ថាតើមានប៉ុន្មានភាគរយ ឬប៉ុន្មាននាក់នៅស្រុកខ្មែរ?
ចាត់ទុកថាឆ្នាំ១៩៨០ជាឆ្នាំចាប់ផ្តើមនៃចំណេះពីសូន្យទៅចុះ ព្រោះបក្សកាន់អំណាចថា "យើងទើបងើបពីសង្គ្រាម"។
--------
បើតាមតួរលេខនៅក្រសួងអប់រំ ក្នុងសម័យនោះ អ្នករៀនចប់បាក់ឌុបមិនដល់១លាននាក់ទេ ហើយអ្នកចប់បរិញ្ញាប័ត្រក៏មិនដល់២០ម៉ឺននាក់ដែរ ចំណែកឯអ្នករៀនចប់បណ្ឌិតក៏មិនដល់៥ម៉ឺននាក់ដូចគ្នា។
បើដូចនេះ តើមានអ្នកចេះដឹងប៉ុន្មាននាក់មាននៅស្រុកខ្មែរ? គឺតិចណាស់មិនដល់ ១លាននាក់ផង #ដោយស្មើនឹង១០% នៃប្រជាជនសរុបប៉ុណ្ណោះ។
រីឯសម័យនេះវិញ គិតតាំងពីឆ្នាំ ២០១០មក យុវជនចប់បាក់ឌុបមានប្រមាណតែ ៨ម៉ឺននាក់ទេ ក្នុង១ឆ្នាំ។ ដូច្នេះ"អ្នកចេះ"គឺពិតជាមានតិចមែន បើយើងប្រៀបនឹងសមាមាត្រប្រជាជន ១៥លានក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ន។
-------------
ឥឡូវយើងងាកមកនិយាយពីអ្នក"ដឹង" វិញ។ យើងគិតតែអ្នក"ដឹង" តាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយមួយបានហើយ កុំអោយពិបាក។
រហូតមកដល់ថ្ងៃនេះហ្វេសប៊ុកមានអ្នកប្រើប្រាស់ប្រហែល៦លាននាក់ (គិតតែស្រុកខ្មែរទេ) ហើយអ្នកប្រើហ្វេសប៊ុកទាំងនេះឯង គឺជាអ្នកដឹង។ ដូចបានបញ្ជាក់ខាងលើអ៊ីចឹងអ្នក"ចេះ"មានតែ១០% ប៉ុណ្ណោះ ក្នុងពេលដែលអ្នក"ដឹង" មានប្រមាណជិត៥០% នៃប្រជាជនសរុប ។
ដូច្នេះ"អ្នកដឹង" គឺផ្សេងគ្នាពី"អ្នកចេះ" ដោយ អ្នកដឹងគ្រាន់តែលឺគេនិយាយក៏អាចចាត់ទុកជាដំណឹងផ្សព្វផ្សាយតគ្នាបានដែរ ឬរហូតបង្ករជាចលាចលក្នុងនគរក៏មាន,ព្រោះតែអ្នកដឹងនេះឯង។ រីឯ"អ្នកចេះ" ហាក់មានភាពប្រាកដប្រជាជាង ព្រោះឆ្លងកាត់ការពិចារណាច្រើន។
គ្រូរបស់ខ្ញុំមានប្រសាសន៍ថា: ពេលដែលមនុស្សទទួលបាន"ចំណេះ" ច្រើនជាង"ដំណឹង" នោះពួកគេនឹងក្លាយទៅជាមនុស្សអភិរក្សនិយម (ដូចប៉ុលពតជាដើម ដែលរៀនទ្រឹស្តីកុម្មុយនីស្តហើយ បែរជាយកមកអនុវត្តក្នុងសង្គមខ្មែរទៅវិញ)ចុងក្រោយគឺរលាយខ្លួន។
ជាមួយគ្នានេះដែរ ពេលដែលមនុស្សទទួលបាន"ដំណឹង" ច្រើនជាង "ចំណេះ" នោះពួកគេនឹងក្លាយទៅជាជនជ្រុលនិយម។
ដូច្នេះហើយបានជាពលរដ្ឋយើងប្រមាណជា ៤០% ក្លាយទៅជាជនជ្រុលនិយម ព្រោះបើសិនជាគាំទ្រ បក្សនយោបាយណាហើយ គឺផ្គាប់មុខតែម្ដង (ព្រោះទទួល ចំណេះពីបក្សនយោបាយតែម្ខាង) ក៏ក្លាយទៅជាជនជ្រុលនិយម។
តែយ៉ាងណាចំនួនអ្នកជ្រុលនិយមនេះនឹងកាត់បន្ថយបន្តិចម្តងៗ ទៅវិញ នៅពេលដែលពួកគេ បានទទួលចំណេះ ឬដំណឹងពីច្រើនប្រភព៕
_______
ខ្ទមអុក©
សាលក្រមទឹកភ្នែក÷ ក្មេងប្រុសម្នាក់នៅអាមេរិក
រឿងនេះកើតឡើងនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
មានសាលក្រមចំឡែកមួយ ដែលចៅក្រមម្នាក់ផ្តល់ដល់ចោរក្មេងម្នាក់។
មានក្មេងប្រុសម្នាក់អាយុ ១៥ ឆ្នាំ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ហើយចោទពីបទលួចក្នុងហាងមួយនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
ដើម្បីគេចខ្លួន ក្មេងប្រុសនោះបានទាញទូរដាក់ឥវ៉ាន់ឲ្យដូល ហើយខូចខ្ទេចខ្ទីរ។
បន្ទាប់ពីចៅក្រមស្តាប់ការចោទប្រកាន់ហើយ គាត់ក៏សួរទៅក្មេងប្រុសនោះថា៖
“តើឯងពិតជាបានលួចរបស់គេមែន? គឺឯងបានលួចនំប៉័ង និង ឈីស ហើយបានផ្តួលទូរដាក់ឥវ៉ាន់មួយខូចខ្ទេចខ្ទីរ?”
កេ្មងប្រុសរាងអៀនបន្តិច ឈ្ងោកមុខចុះក្រោម ហើយឆ្លើយថា “បាទ”។
ចៅក្រមក៏សួរតទៅទៀតថា៖ “ហេតុអីបានឯងលួចគេ?”
ក្មេងប្រុសក៏ឆ្លើយថា៖ “មកពីចាំបាច់”
ចៅក្រមសួរថា៖ “ម៉េចក៏ឯងមិនទិញគេ បែរជាលួចគេទៅវិញ?”
ក្មេងប្រុសក៏ឆ្លើយថា៖ “ខ្ញុំអត់មានលុយ!”
ចៅក្រមសួរថា៖ “ម៉េចក៏មិនសុំលុយប៉ាម៉ាក់?”
ក្មេងប្រុសក៏ឆ្លើយថា៖ “ខ្ញុំមានតែម្តាយ គាត់តស៊ូណាស់ តែកំពុងតែឈឺ ហើយក៏អត់ការងារទៀត ខ្ញុំលួយនំប៉័ង និង ឈីសនេះ គឺដើម្បីយកទៅឲ្យគាត់!”
ចៅក្រមក៏សួរថា៖ “ឯងអត់ធ្វើការអីទេ អត់មានការងារធ្វើទេ?”
ក្មេងប្រុសក៏ឆ្លើយថា៖ “ខ្ញុំធ្វើការនៅកន្លែងលាងឡាន តែពេលខ្ញុំឈប់មួយថ្ងៃដើម្បីមើលម្តាយខ្ញុំ ថៅកែក៏បញ្ឈប់ ការងាររបស់ខ្ញុំ”
ចៅក្រមក៏សួរថា៖”ចឹង ឯងមិនរកការងារអ្វីផ្សេងធ្វើទេ?”
បន្ទាប់ពីសាកសួរក្មេងប្រុសនោះចប់ ចៅក្រមនៅក៏ប្រកាសសាលក្រម។
“ការលួច ជាពិសេស ការលួចនំប៉័ង គឺជាបទល្មើសមួយគួរឲ្យអៀនខ្មាស់ណាស់ ហើយយើងទាំងអស់គ្នាននៅទីនេះគឺត្រូវតែទទួលខុសត្រូវលើបទល្មើសនេះ។ គ្រប់គ្នា ដែលនៅក្នុងបន្ទប់សវនាការថ្ងៃនេះ រួមទាំងខ្ញុំផងដែរ ត្រូវតែទទួលខុសត្រូវលើបទល្មើសមួយនេះ។ ដូច្នេះ គ្រប់គ្នាដែលមានវត្តមាននៅទីនេះ ត្រូវពិន័យម្នាក់ ១០ ដុល្លា ដោយមិនអាចចាកចេញពីទីនេះដោយមិនបានបង់ ១០ ដុល្លាម្នាក់នោះទេ។
ហើយចៅក្រម ក៏ដកលុយពីកាបូបរបស់គាត់ ១០ ដុល្លា ហើយចាប់ប៊ិច សសេរថា ខ្ញុំសូមពិន័យម្ចាស់ហាង ដែលបានចាប់ក្មេងលួចនំប៉័ងដោយការស្រេកឃ្លានប្រគល់ទៅឲ្យប៉ូលីស ហើយបើហាងនៅមិនព្រមបង់ការផាក ពិន័យនេះទេ ក្នុងរយៈពេល ១ ម៉ោង ហាងនោះត្រូវបិទ។
គ្រប់គ្នាក៏សំដែងការសូមទោសដល់ក្មេងប្រុសនោះ ហើយឲ្យលុយទៅក្មេងនោះម្នាក់ ១០ ដុល្លា។ ចៅក្រម ក៏ចាកចេញពីបន្ទប់សវនការដោយលាក់ទឹកភ្នែករបស់គាត់ដែលហូរចេញមក។
ក្រោយពីការប្រកាសសាលក្រមមួយនេះ មនុស្សក្នុងសវនការ សុទ្ធតែស្រក់ទឹកភ្នែក។
ចៅក្រមបានពោលថា “តើសង្គមយើង ប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរដ្ឋយើង តុលាការយើង មើលរំលងលើរឿងបែបនេះ?
ចៅក្រមបានបន្ថែមថា៖ “ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់ត្រូវចាប់ដោយលួចនំប៉័ងដើម្បីបំពេញក្រពះ សមាជិកនៃសហគមន៍ សង្គម និង ប្រទេសយើង ត្រូវតែមានការខ្មាស់អៀន!”
មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិរស់រាន។ ពាក្យ “សិទ្ធិរស់រាន” គឺមានន័យថា បើនរណាម្នាក់ទីទាល់ក្រ គ្មានអ្វីហូប គឺរដ្ឋត្រូវមានកាតព្វកិច្ចជួយដល់ជននោះឲ្យមានអ្វីជ្រក ស្លៀកពាក់ និង ហូបចុក។ មនុស្សដែលទាល់ក្រ ហើយជំពាក់គេ តុលាការអាចប្រកាសថាជននោះក្ស័យធន ហើយមិនបាច់សងម្ចាស់បំណុលនោះទេ លុះត្រាតែជននោះ អាចរកស៊ីមានបានឡើងវិញ។ គេបន្ទោសទៅម្ចាស់បំណុលវិញ ថាមុននឹងឲ្យគេខ្ចី ម៉េចមិនមើលលទ្ធភាពរបស់ជននោះជាមុនសិន។
ស្រុកយើង អ្នកជំពាក់លុយគេ ហើយគ្មានលុយសង ត្រូវតុលាការចោទថា ឆបោក ឬ រំលោភសេចក្តីទុកចិត្ត ហើយយកទៅដាក់គុក។
នៅស្រុកគេ បទលួច មិនមានទោសអប្បបរមានោះទេ ដោយហេតុនេះហើយបានជាចៅក្រមខាងលើអាចកាត់ក្តីបែបខាងលើបាន។ ខុសពីយើង បទលួច មានទោសអប្បរមា ៦ ខែ ដូចនេះ បើរឿងខាងលើកើតឡើងនៅកម្ពុជា យ៉ាងហោចក៏ត្រូវជាប់គុក ៦ខែ ដែរ។
គួរតែមានការទម្រង់ហើយទេដឹង?
----
សុក សំអឿន
បទវិភាគ៖ សុបិនប្រែធាតុរបស់និស្សិតច្បាប់មានឥទ្ធិពលដល់សង្គម
“និតីសាស្ត្រ” ដែលជាមុខវិជ្ជាសិក្សាអំពីក្បួនច្បាប់តម្រាផ្សេងៗ ហាក់កំពុងមានការចាប់អារម្មណ៍កាន់តែច្រើនឡើងៗ នៅក្នុងសង្គមសម័យនេះ ។
យុវជនខ្លះរៀន “នីតិសាស្ត្រ” ព្រោះចង់ក្លាយជាមេធាវី ក្រឡាបញ្ជី ចៅក្រម ហើយយុវជនខ្លះទៀតរៀននីតិសាស្ត្រដើម្បីក្លាយខ្លួនជាមន្ត្រីរាជការជាដើម.... ។
ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដីយុវជនកាន់តែច្រើនឡើងៗ ហាក់កំពុងចាត់ទុក “វិជ្ជាជីវៈ ច្បាប់” គឺជាការឈោងចាប់នូវឋានានុក្រមមួយហៅថា “ភាពស៊ីវិល័យនៃជីវិតិ” ការណ៍នេះធ្វើឱ្យវិស័យច្បាប់ក្នុងសង្គមបាត់បង់សារធាតុដើម ព្រោះថាអ្នករៀនច្បាប់សព្វថ្ងៃនេះលែងគិតអ្វីដែលជាភាពត្រឹមត្រូវនៃច្បាប់កាលពីមុន ដោយពួកគេទាំងនោះធ្វើយ៉ាងណាការពារតែផលប្រយោជន៍ខ្លួនឯង និងបង្កើនបក្សពួកដើម្បីបានឋានៈបុណ្យសក្កិប៉ុណ្ណោះ ។
ជាការសង្កេតក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នក្រុមមនុស្សដែលបានរៀនចេះច្បាប់ទាំងនោះ នាំគ្នាបិទភ្នែក បិទត្រចៀក បិទមាត់ ធ្វើមិនដឹងមិនឮ មិននិយាយ ពីរឿងរ៉ាវកើតឡើងក្នុងសង្គមដែលកើតចេញពីការអនុវត្តច្បាប់របស់អ្នកមានអំណាចនោះទេ។ ដោយពួកគេបានយក “ទ្រឹស្ដីភាពស៊ីវិល័យនៃជីវិត” មកដាក់នៅក្នុងចក្ខុជាគោល នៃការកំណត់អនាគតរបស់ពួកគេ ។ ទិដ្ឋភាពនេះត្រូវបានគេសន្មតថា “ជាសុបិនប្រែធាតុរបស់និស្សិតច្បាប់” ។
តើហេតុអ្វីបានជាសុបិនរបស់អ្នកច្បាប់ប្រែធាតុដូច្នេះ ?
កាលដើមឡើយក្ដីសុបិនពិតប្រាកដរបស់អ្នកសិក្សាច្បាប់ គឺរៀនច្បាប់“ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌សង្គម កែប្រែច្បាប់អាក្រក់មកជាច្បាប់ល្អ ធ្វើជាសរសេរគ្រឹះក្នុងការធានានូវសណ្ដាប់ធ្នាប់សាធារណ ការពារជនពលរដ្ឋអ្នកស្លូតត្រង់” ។
ប៉ុន្តែមកដល់បច្ចុប្បន្ន សុបិនរបស់និស្សិតច្បាប់បានប្រែធាតុ ។ ប្រែធាតុក៏ព្រោះតែអ្នកសិក្សាច្បាប់បច្ចុប្បន្ន គឺពុំមានសុបិនចង់ក្លាយជាអ្នកច្បាប់ដើម្បីការពារសង្គមនោះទេ គឺរៀនច្បាប់ដើម្បីការពារអ្នកមានអំណាច ឬការពារក្ដីឱ្យមនុស្សដែលផ្ដល់លាភសក្ការៈដល់ខ្លួន ហើយពេលខ្លះពួកគេថែមទាំងបំពានច្បាប់ទៀតផង ទោះបីពួកគេទាំងនោះជាអ្នកសិក្សាច្បាប់បានជ្រៅជ្រះជាងជនធម្មតាក៏ដោយ ។
ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ភាពមានបានតាមរយៈការប្រកបវិជ្ជាវច្បាប់បានផ្ដល់ជាមេរៀនមិនល្អដល់យុវជនជំនាន់ក្រោយឱ្យយកគំរូតាមមនុស្សជំនាន់មុន ។ យុវជនទាំងនោះយល់ថា “ដើម្បីឱ្យមានជីវភាពខ្ពង់ខ្ពស់ ចាំបាច់ត្រូវតែរៀនច្បាប់ និងដើរតាមគន្លងអ្នកដែលមានទ្រព្យស្ដុកស្ដម្ភ តាមរយៈការប្រកបវិជ្ជាវច្បាប់ ” ។
ជាបឋមគេវិភាគឃើញថា “សុបិនប្រែធាតុ” នេះហាក់ពុំអ្វីមានចម្លែកឡើយ ត្បិតថាក្នុងប្រព័ន្ធអប់រំសព្វថ្ងៃ តាំងពីកម្រិតបឋម រហូតដល់មធ្យមសិក្សា គ្រូបង្រៀននៅតាមសាលារដ្ឋ ដែលសាធារណៈជនចាត់ទុកថាជាឳពុកម្ដាយទី២ របស់សិស្សហាក់ពុំបានតម្រង់ទិសផ្នែកផ្នត់គំនិតដល់សិស្សនោះទេ ។ ផ្ទុយទៅវិញគ្រូបង្រៀនខ្លះបានបង្រៀនឱ្យឃើញថា “លុយ និងអំណាចបុណ្យសក្កិ” បានដើរតួនាទីសំខាន់ជាងយុត្តិធម៌សង្គមទៅវិញ ។ ការនេះបានជះឥទ្ធិពលមកលើការគិតរបស់យុវជនដែលបានមកបន្តការសិក្សានៅកម្រិតឧត្តមសិក្សា ។
បន្ថែមពីលើនេះទៅទៀតនៅមហាវិទ្យាល័យខ្លះ សាស្ត្រាចារ្យបង្ហាត់បង្រៀនច្បាប់មួយចំនួន ហាក់ពុំមានឆន្ទៈបណ្ដុះ “មនសិកាជាតិ” ឱ្យបានទូលំទូលាយដល់និស្សិតនោះទេ តែសាស្ត្រចារ្យទាំងនោះបានបង្រៀននិស្សិតរបស់ខ្លួនឱ្យចេះរបៀបក្នុងការយកចិត្តយកថ្លើម អ្នកមានអំណាច ឬការចេះប្រើប្រាស់លុយកាក់ដើម្បីប្រឡងចូលក្របខណ្ឌរដ្ឋជាដើម ការណ៍នេះជាដើមហេតុធ្វើឱ្យយុវជនខ្វល់តែពីប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ច្រើនជាងប្រយោជន៍ជាតិ និងយុត្តិធម៌សង្គម។
លទ្ធផលកំពុងស្ដែងចេញបណ្ដើរៗ ដោយគេអាចសង្កេតឃើញ និស្សិតច្បាប់ ឬអ្នកអនុវត្តច្បាប់ក្នុងពេលបច្ចុប្បន្នមានដូចជា៖ មេធាវី ចៅក្រម ព្រះរាជអាជ្ញា ឬអ្នកប្រកបរបរក្នុងវិជ្ជាជីវច្បាប់ជាដើម គឺពួកគេទាំងនោះមិនហ៊ានបញ្ចេញមតិទស្សនៈ ឬកាត់ក្ដីដោយផ្អែកទៅលើទិដ្ឋភាពច្បាប់ពិតប្រាកដ ពាក់ព័ន្ធនឹងដំណើរការនៃប្រព័ន្ធច្បាប់ក្នុងសង្គមនោះទេ ។ បើភាគីខាងណាមានអំណាច ឬផ្ដល់លុយកាក់ដល់ពួកគេច្រើនជាង នោះភាគីនោះនឹងឈ្នះក្ដី ។
និស្សិតច្បាប់ខ្លះដែលបានក្លាយខ្លួនមន្ត្រីនរាជការសាធារណៈផ្ដើមប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយ ក្រោយពេលដែលពួកគេទាំងនោះបានប្រើទឹកលុយឈានជើងចូលមកកាន់តំណែងដែលពួកគេប្រាថ្នាបានសម្រេច ។ ដើម្បីទូទាត់នូវអ្វីដែលពួកគេបានចំណាយ គេត្រូវតែបង្កើនចំណូលពីមុខតំណែងទាំងនោះជាដាច់ខាត ។
មានអ្នកច្បាប់ខ្លះបានមើលឃើញពីភាពមិនប្រក្រតីដែលកើតចេញពីសកម្មភាពរបស់អ្នកនយោបាយ ឬក៏កើតឡើងក្នុងប្រព័ន្ធតុលាការ និងក្នុងបណ្ដាស្ថាប័នក្រសួងរបស់រដ្ឋដែរ តែពួកគេទាំងនោះមិនហ៊ានបញ្ជេញទស្សនសម្ដីនិយាយអ្វីដែលបានឃើញនោះទេ ព្រោះតែមិនទុកចិត្តទៅលើប្រព័ន្ធយុត្តិមធ៌របស់ខ្លួន បើហ៊ានតែធ្លោយមាត់អាចនឹងត្រូវប្ដូរពីបន្ទប់ទៅជាគុកផងក៏មិនដឹង ។
ទោះបីជាដីសុបិនរបស់និស្សិតច្បាប់នៅកម្ពុជាមួយចំនួនបានប្រែធាតុក្ដី តែសុបិនរបស់និស្សិតច្បាប់នៅឯបរទេសឯណោះវិញពុំបានទោទន់ប្រែធាតុនោះទេ ។ គេមានព្រឹត្តិការណ៍ជាក់ស្ដែងជាឧទ្ធហរណ៍ កាលពីខែ មិថុនា ឆ្នាំ២០១៩ ក្រោយរដ្ឋាភិបាលនៃកោះហុងកុងបានធ្វើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់បត្យាប័នជនសង្ស័យទៅចិនដីគោក ក្រុមមេធាវី និងអ្នកច្បាប់ជាច្រើនបានចាប់ផ្ដើមចុះថ្នល់ធ្វើកូដកម្មមុនគេ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងច្បាប់នេះ។
ការធ្វើដូច្នេះ ក៏ព្រោះក្រុមអ្នកច្បាប់ទាំងនោះយល់ថា រដ្ឋាភិបាលធ្វើច្បាប់នេះឡើង គឺផ្ដល់ភាពអយុត្តិធម៌ដល់ពលរដ្ឋហុងកុង និងមានតែវិធីចុះថ្នល់ធ្វើបាតុកម្មទេ ទើបអាចការពារសង្គមរបស់ពួកគេបាន។ ក្រោយមកការតវ៉ាប្រឆាំងនឹងច្បាប់ធ្វើបត្យាប័ន បានរាលដាលធំឡើងៗ ក្លាយបាតុកម្មដោយមានមនុស្សរាប់លាននាក់ចូលរួម។
នៅទីបំផុតទៅរដ្ឋាភិបាលហុងកុងក៏ព្រមតាមការទាមទាររបស់ក្រុមបាតុករដោយយល់ព្រមលុបចោលគម្រោងធ្វើច្បាប់បត្យាប័នចេញពីរដ្ឋសភា ។ រដ្ឋាភិបាលហុងកុងបានចុះចាញ់ក្រុមបាតុករដែលភាគច្រើនជាយុវជន ដោយដំបូងឡើយកើតចេញពីក្រុមអ្នកច្បាប់មួយក្រុមតូចសោះ ។
គេមើលឃើញថាសុបិនពិតប្រាកដរបស់និស្សិតច្បាប់ហុងកុង គឺចង់ឃើញសង្គមមានការរីកចម្រើន តាមរយៈការធានាដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់ និងចង់ឃើញសង្គមមានយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដប្រកបដោយនីតិរដ្ឋ ។
នៅទីបំផុតទៅរដ្ឋាភិបាលហុងកុងក៏ព្រមតាមការទាមទាររបស់ក្រុមបាតុករដោយយល់ព្រមលុបចោលគម្រោងធ្វើច្បាប់បត្យាប័នចេញពីរដ្ឋសភា ។ រដ្ឋាភិបាលហុងកុងបានចុះចាញ់ក្រុមបាតុករដែលភាគច្រើនជាយុវជន ដោយដំបូងឡើយកើតចេញពីក្រុមអ្នកច្បាប់មួយក្រុមតូចសោះ ។
គេមើលឃើញថាសុបិនពិតប្រាកដរបស់និស្សិតច្បាប់ហុងកុង គឺចង់ឃើញសង្គមមានការរីកចម្រើន តាមរយៈការធានាដល់ប្រសិទ្ធភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់ និងចង់ឃើញសង្គមមានយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដប្រកបដោយនីតិរដ្ឋ ។
ជារួមគេអាចឆ្លុះបញ្ចាំងបានថា និស្សិតច្បាប់ក៏ដូច អ្នកប្រកបវិជ្ជាវច្បាប់ គឺពិតជាមានឥទ្ធិពលខ្លាំងទៅលើសង្គម ព្រោះសង្គមពុំអាចខ្វះបាននូវអ្នកច្បាប់នោះទេ បើកាលណាអ្នកច្បាប់មានក្ដីសុបិនខុស ពុំស្របនឹង “មនសិការ” នោះសង្គមនឹងរងគ្រោះតជំនាន់មិនខាន ៕
មេដឹកនាំផ្តាច់ការ តែងតែត្រូវបានថ្កោលទោសដោយកំហឹងពលរដ្ឋ
ក្រោយការបិទបញ្ចប់ទៅនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ឆ្នាំ ១៩៩១ ពិភពលោក នៅតែមិនទាន់បានស្គាល់សន្តិភាពបរិបូណ៍នៅឡើយទេ។ ដោយសារតែមានជនផ្ដាច់ការជាច្រើននាក់ នៅបន្តក្ដាប់អំណាចយ៉ាងពេញដៃ ទាំងនៅតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា និងតំបន់អាស៊ី។ មេដឹកនាំផ្ដាច់ការទាំងនោះ តែងតែអះអាងប្រាប់ពលរដ្ឋថា មានតែខ្លួនទេ ដែលអាចកាន់ចង្កូតនាវានាំវាសនាប្រទេសជាតិឆ្ពោះទៅមុខបាន ហើយបើអត់ពីខ្លួនទៅ ប្រទេសមុខជា កើតសង្គ្រាម កើតការចលាចលនានា ឬកើតកលយុគ ពេញស្រុកជាក់ជាមិនខាន។
ដោយមានហេតុផលជាច្រើនបែបនេះហើយ បានជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការ មិនងាយនឹងប្រគល់អំណាច ទៅឲ្យក្រុមបុគ្គលផ្សេងឡើយ។ ដើម្បីជាមធ្យោបាយការពាររបបដែលខ្លួនដឹកនាំ គេតែងតែសង្កេតឃើញថា ជនផ្ដាច់ការ ច្រើនប្រើវិធីបីយ៉ាង៖
១. គ្រប់គ្រងប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីកម្ចាត់ជនណាដែលមាននិន្នាការប្រឆាំង ទាមទារសិទ្ធិសេរីភាព ឬចង់ផ្លាស់ប្ដូរ សង្គម។
២. អូសទាញកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ មកធ្វើជាខែលរក្សាអំណាច ដើម្បីបាញ់សម្លាប់ជនណា ដែលហ៊ានរិះគន់ការដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាល។
៣. បង្កើតបក្សពួក និងរក្សាបក្សពួកនោះ ឱ្យស្តិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួន។ ហើយជារឿយៗ ការបង្កើតបក្សពួក បានពូនជាក្រុម ផ្តុំជាបណ្តាញ ជាហេតុបណ្តាលឱ្យមានអំពើពុករលួយកើនមានច្រើន។ ហើយមេដឹកនាំផ្តាច់ការខ្លះទៀត បង្កើតឱ្យការរើសអើងវណ្ណៈក្នុងសង្គមផងដែរ។
ដើម្បីធ្វើជាករណីសិក្សា ពីមេដឹកនាំផ្តាច់ការ គេអាចពិនិត្យមើលមេដឹកនាំទាំងពីររូប កាលពីអតីតកាល៖
មេដឹកនាំផ្តាច់ការ ទី១ គឺ លោក សាដដាម ហ៊ូសេន (Saddam Hussein) បានឡើងកាន់តំណែងជាប្រធានាធិបតីទី ៥ របស់ប្រទេសអ៊ីរ៉ាក់ ដោយរដ្ឋប្រហារបង្ហូរឈាមមួយ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៨។ ក្នុងរយៈកាលនៃការក្ដាប់អំណាចជាង ២៤ឆ្នាំ(១៩៧៩-២០០៣) ប្រជាជនស្លូតត្រង់ជាច្រើន ត្រូវបានគេសម្លាប់ដោយឥតមូលហេតុ ដោយភាគច្រើនជនទាំងនោះគឺមាននិន្នាការប្រឆាំងរបបដឹកនាំរបស់លោក។ ក្រោយមកនៅឆ្នាំ ២០០៣ សាដដាម ហ៊ូនសេន ត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងប្រហារជីវិតដោយព្យួរក។
ហើយមេដឹកនាំទី២ ដែឡគេឱ្យឈ្មោះថា ផ្តាច់ការដែរនោះ គឺ លោក ម៊ូអាម៉ារ កាដាហ្វី (Muammar Gaddafi) បានឡើងកាន់អំណាចដោយរដ្ឋប្រហារទម្លាក់ស្ដេចនៃប្រទេសលីបី ក្នុងឆ្នាំ ១៩៦៩។ កាដាហ្វី បានក្លាយជាមេដឹកនាំផ្ដាច់ការលំដាប់ទី ៤ លើពិភពលោកដោយបានក្ដាប់អំណាច ៤២ ឆ្នាំ ។ ក្នុងរយៈពេល នៃការបំពេញមុខងារនេះ អំពើពុករលួយ បានរីករាល ចាក់ឬសក្នុងសង្គមលីបី ដោយមានទាំងការជ្រែតជ្រែកកិច្ចការយោធា និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលបានដុតកំដៅឲ្យមានការតវ៉ាប្រឆាំងកាន់តែខ្លាំង ក្នុងកំឡុងពេល«បដិវត្តពណ៌» (Arab Spring)។ ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ «បុរសខ្លាំងហ្កាដាហ្វី» បានបង្ខំចិត្តបោះបង់អំណាច រត់គេចខ្លួនបាត់ស្រមោល។ តែទោះបីគេចយ៉ាងណាក៏មិនរួចដែរ នៅទីបំផុត លោកត្រូវបានស្លាប់ដោយគ្រាប់កាំភ្លើងប្រជាជនរបស់ខ្លួន នៅថ្ងៃទី ២០ តុលា ឆ្នាំ ២០១១។
បើពិនិត្យលើកករណីការដឹកនាំរបស់ជនផ្ដាច់ការទាំងពីរ គេអាចឃើញថា របៀបនៃការឈោងចាប់យកអំណាច គឺមិនបាន ស្របទៅតាមគោលការណ៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើយ គឺបានមកដោយសារការបង្ហូរឈាម។ ហើយចុងក្រោយពួកគេ ត្រូវបានមហាជនទាញទម្លាក់ចេញពីតំណែង ជាមួយការស្លាប់យ៉ាងអាណោចអាធម័។
ជារួមកវិញ មេដឹកនាំផ្ដាច់ការ តែងតែអះអាងប្រាប់ពលរដ្ឋថា មានតែខ្លួនទេ ដែលអាចកាន់ចង្កូតនាវានាំវាសនាប្រទេសជាតិឆ្ពោះទៅមុខបាន ហើយបើអត់ពីខ្លួនទៅ ប្រទេសមុខជា កើតសង្គ្រាម កើតការចលាចលនានា ឬកើតកលយុគ ពេញស្រុកជាក់ជាមិនខាន។ ទោះបីជាមេដឹកនាំផ្តាច់ការចូលចិត្តគំរាម និងសម្លុតយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏អ្នកវិភាគ យល់ឃើញថា មានតែបោះឆ្នោតតែមួយគត់ ដែលអាចនាំប្រទេសមួយឆ្ពោះទៅប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ មិនមានរបៀបដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ ហើយពលរដ្ឋតែងតែសាទរចំពោះការនាំដឹកនាំបែបប្រជាធិបតេយ្យ៕
ស្វែងយល់ពីដំណើរដើមទងនៃចលនាបដិវត្តពណ៌
មុនដំបូងរលកនៃការតវ៉ា ឬហៅថា បដិវត្តពណ៌ បានកើតឡើង ដោយក្រុមអ្នកគាំទ្រស្រឡាញ់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅប្រទេសទុយនេស៊ី បន្ទាប់មកបានប្រមូលផ្ដុំកេណ្ឌកម្លាំងបន្តិចម្ដងៗ ហើយងើបឡើងបះបោរ ក្លាយជាចលនាធ្វើឲ្យមានភាពវឹកវរពេញតំបន់មជ្ឈឹមបូព៌ា រាលដាលទៅដល់អាហ្វ្រិកខាងជើង ចាប់ពីឆ្នាំ២០១០ ដល់ឆ្នាំ២០១១។
បដិវត្តពណ៌ គឺជាចលនាមហាជនមួយ ហើយជាទូទៅតែងតែដឹកនាំដោយក្រុមយុវជន ដែលមាននិន្នាការថ្មី និងចង់ផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំ ដោយសារពួកគេយល់ថារដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នមានការកៀបសង្កត់ និងមានរបៀបដឹកនាំផ្តាច់ការ ឬអំពើពុករលួយ បង្ករឱ្យមានអយុត្តិធម៌សង្គម ជាដើម...។
បដិវត្តពណ៌ គឺជាចលនាមហាជនមួយ ហើយជាទូទៅតែងតែដឹកនាំដោយក្រុមយុវជន ដែលមាននិន្នាការថ្មី និងចង់ផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំ ដោយសារពួកគេយល់ថារដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នមានការកៀបសង្កត់ និងមានរបៀបដឹកនាំផ្តាច់ការ ឬអំពើពុករលួយ បង្ករឱ្យមានអយុត្តិធម៌សង្គម ជាដើម...។
ប្រវត្តិដើមដំបូងនៃអង្គហេតុបដិវត្តពណ៌នេះ គឺកើតឡើង នៅកណ្ដាលរាជធានីប្រទេសទុយនេស៊ី ដោយមានយុវជនម្នាក់ឈ្មោះ មហាមេត ប៊ូស៊ីស៊ី (Mohamed Bouazizi,) បានដុតសម្លាប់ខ្លួនឯង ដោយសារតែអ្នកយាមផ្សារមិនឱ្យលោកលក់បន្លែ ។
ក្នុងវ័យ ២៦ឆ្នាំ យុវជនរូបនេះ ស្ថិតក្នុងដំណើរជីវិតមួយដែលលោកបានរៀនចប់ហើយ តែមិនមានការងារធ្វើនោះទេ ទើបដាច់ចិត្តមកលក់បន្លែតាមដងផ្លូវ ។ យុវជនទុយនេស៊ីរូបនេះយល់ថា "បើទោះបីមិនមានការជ្រោមជ្រែងពីរដ្ឋអំណាចក្ដី តែហេតុអ្វីបែជាពួកអាជ្ញាធរថែមទាំងមករារាំងមិនឲ្យលោកលក់បន្លែតាមចឹញ្ចើមផ្លូវទៀត ? បន្លែនិងសម្ភារៈរបស់ មហាមេត ត្រូវបានអាជ្ញាធររឹបអូស ទោះបីជាយុវជនរូបនេះព្យាយាមតវ៉ាយ៉ាងណាក៍មិនបានលទ្ធផលដែរ ។
នៅទីបំផុតទៅដោយអស់សង្ឃឹមក្នុងជីវិត ម្យ៉ាងព្រោះរៀនចប់ហើយ តែបែជាគ្មានការងារធ្វើ ឯជីវភាពក៏លំបាក សូម្បីតែការប្រកបរបររកស៊ីតាមចញ្ចើមក៏ជួបឧបសក្គទៀត ទើបចុងក្រោយយុវជនរូបនេះបានសម្រេចចិត្តដុតសម្លាប់ខ្លួនឯងនៅកណ្ដាលវ៉ូងមហាជនតែម្ដងទៅ។
ការសម្ដែងក្ដីអាណិតអាសូ និងក្ដីឈឺចាប់ព្រោះការស្លាប់មហាមេត បានដុតកំហឹងពលរដ្ឋទុយនេស៊ីជាបន្តបន្ទាប់ដែលភាគច្រើនជាយុវជន ។ មិនយូរប៉ុន្មានបាតុកម្មមួយបានកើតឡើងនៅទីកន្លែងដែលយុវជនរូបនេះបានស្លាប់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងប្រទេសនេះ ហៅចលនានេះថាជា “បដិវត្តន៍ផ្កាម្លិះ” (“Jasmine Revolution”) ។
នៅទីបំផុតទៅដោយអស់សង្ឃឹមក្នុងជីវិត ម្យ៉ាងព្រោះរៀនចប់ហើយ តែបែជាគ្មានការងារធ្វើ ឯជីវភាពក៏លំបាក សូម្បីតែការប្រកបរបររកស៊ីតាមចញ្ចើមក៏ជួបឧបសក្គទៀត ទើបចុងក្រោយយុវជនរូបនេះបានសម្រេចចិត្តដុតសម្លាប់ខ្លួនឯងនៅកណ្ដាលវ៉ូងមហាជនតែម្ដងទៅ។
ការសម្ដែងក្ដីអាណិតអាសូ និងក្ដីឈឺចាប់ព្រោះការស្លាប់មហាមេត បានដុតកំហឹងពលរដ្ឋទុយនេស៊ីជាបន្តបន្ទាប់ដែលភាគច្រើនជាយុវជន ។ មិនយូរប៉ុន្មានបាតុកម្មមួយបានកើតឡើងនៅទីកន្លែងដែលយុវជនរូបនេះបានស្លាប់ ហើយប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយក្នុងប្រទេសនេះ ហៅចលនានេះថាជា “បដិវត្តន៍ផ្កាម្លិះ” (“Jasmine Revolution”) ។
ដើម្បីបញ្ចប់នូវភាពចលាចលនេះ រដ្ឋាភិបាលទុយនេស៊ីបានព្យាយាមប្រើកម្លាំងបង្ក្រាបដោយហិង្សាប្រឆាំងនឹងបាតុករនៅតាមដងផ្លូវ ដើម្បីស្រោចស្រង់នូវស្ថានភាពនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ចមកវិញ។ ក្នុងពេលនោះកងកម្លាំងសន្តិសុខត្រូវបានគេពង្រាយនៅពាសពេញប្រទេស ។ តែជាការគួរឲ្យសោកស្ដាយស្ថានការណ៍ហាក់បីដូចជាកែលែងបានទៅហើយ ស្ថាប័នរដ្ឋធំៗ ត្រូវក្រុមបាតុករគ្រប់គ្រង ចំណែកកងទ័ពលែងស្ដាប់បញ្ជាក្នុងការបាញ់សម្លាញ់បាតុករ ដោយខ្លាចបាត់ផ្លូវក្រោយមិនយូប៉ុន្មានលោក ហ្សិន អាល់ប៊ិដិន ប៊ែន អាលី ( Zine al-Abidine Ben Ali) ប្រធានាធិបតី នៃប្រទេសទុយនេស៊ី បានរត់ភៀសខ្លួនចេញប្រទេសនៅដើមខែមករា ឆ្នាំ២០១១ ។
ក្រោយបណ្ដេញមេដឹកនាំដែលក្រុមបាតុករយល់ថាជាជនផ្ដាច់ការរួចមក នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១១ ទុយនេស៊ី បានចូលរួមការបោះឆ្នោត ដើម្បីជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាថ្មីមួយ ដែលមានភារកិច្ចធ្វើសេចក្ដីព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដោយសេរីនិងត្រឹមត្រូវជាងរបបដឹកនាំចាស់ ។
ក្រោយបណ្ដេញមេដឹកនាំដែលក្រុមបាតុករយល់ថាជាជនផ្ដាច់ការរួចមក នៅខែតុលា ឆ្នាំ២០១១ ទុយនេស៊ី បានចូលរួមការបោះឆ្នោត ដើម្បីជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាថ្មីមួយ ដែលមានភារកិច្ចធ្វើសេចក្ដីព្រាងរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី ដោយសេរីនិងត្រឹមត្រូវជាងរបបដឹកនាំចាស់ ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ចលនានៃបដិវត្តផ្កាម្លិះ មិនបានចប់ត្រឹមប្រទេសទុយនេស៊ីនេះឡើយ គឺនៅចុងខែមករា ឆ្នាំ២០១១ ចលនាបដិវត្តពណ៌ បានរីករាលដាលដល់ប្រទេសអេហ្ស៊ីបទៀត ជាហេតុធ្វើឲ្យរដ្ឋាភិបាលអេហ្ស៊ីបឯណោះវិញ បានព្យាយាមណាស់ដែរ ក្នុងការទប់ស្កាត់ហ្វូងបាតុករ ប៉ុន្តែមិនទទួលបានលទ្ធផលជោគជ័យនោះឡើយ ។
បន្ទាប់ពីបាតុកម្មជាច្រើនថ្ងៃការប៉ះទង្គិចទ្រង់ទ្រាយធំមួយរវាងក្រុមបាតុករ និងកងកម្លាំងសន្តិសុខ បានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេស បណ្ដាលឱ្យមានស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន។
បន្ទាប់ពីបាតុកម្មជាច្រើនថ្ងៃការប៉ះទង្គិចទ្រង់ទ្រាយធំមួយរវាងក្រុមបាតុករ និងកងកម្លាំងសន្តិសុខ បានកើតឡើងនៅទូទាំងប្រទេស បណ្ដាលឱ្យមានស្លាប់ និងរបួសជាច្រើន។
មិនយូរប៉ុន្មាន ពោលនៅដើមខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១១ កងកម្លាំងនៃប្រទេសអេហ្ស៊ីបទាំងអស់ បានប្រកាសថា “ខ្លួននឹងមិនប្រើកម្លាំងប្រឆាំងនឹងក្រុមអ្នកតវ៉ាទៀតនោះទេ” ដែលប្រការនេះ មានន័យថា លោក ហូស្នី មូបារ៉ាក់ (Ḥosnī Mubārak)ដែលជាប្រធានាធិបតីអេហ្ស៊ីប បានបាត់បង់ការគាំទ្រពីយោធា ជាហេតុធ្វើឲ្យលោកចុះចេញពីតំណែងដោយខ្លួនឯងនៅថ្ងៃទី១១ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០១១ បន្ទាប់ពីលោកបានកាន់តំណែងនេះជិត ៣០ឆ្នាំ ។ អំណាចនៃការគ្រប់គ្រងប្រទេស ត្រូវបានប្រគល់ឲ្យក្រុមប្រឹក្សានៃរដ្ឋមន្ត្រីយោធាជន់ខ្ពស់ក្នុងប្រទេស ដើម្បីមើលការខុសត្រូវជំនួសវិញ ។ ប៉ុន្តែអំពើហិង្សា មិនត្រូវបានបញ្ចប់ត្រឹមនេះនោះឡើយ គឺនៅតែបន្តរាលដាល រហូតដល់ដើមឆ្នាំ២០១២។
របៀបនៃការធ្វើបដិវត្ត ក៏បានផ្ទុះឡើងក្នុងបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន ដូចជាប្រទេសស៊ែប៊ី អ៊ុយក្រែន លីប៊ី និងស៊ីរី យ៉េមែន បារ៉ែនជាបន្តបន្ទាប់ទៀត។
ជារួមគេអាចសន្និដ្ឋានថាចលនាបដិវត្តពណ៌នៅក្នុងប្រទេសទាំងពីរខាងលើ ហាក់ដូចជាកត្តាមួយ ជួយជំរុញយ៉ាងឆាប់រហ័សដល់ក្រុមអ្នកតវ៉ានៅប្រទេសបណ្ដាប្រទេសផ្សេងៗទៀតឱ្យយកគំរូតាម ។ ចលនាបដិវត្តពណ៌ទាំងនោះ បានកើតឡើងដោយសារតែជម្លោះរវាងនៃអ្នកកាន់អំណាចរដ្ឋាភិបាល និងក្រុមអ្នកតស៊ូដែលជាពលរដ្ឋ ។
ងាកមកមើលកម្ពុជាវិញ កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០១៥ ក៏ធ្លាប់មាននិស្សិតម្នាក់បានប្រកាសតាមបណ្តាញសង្គមfacebookថានឹងផ្លាស់ប្តូររបបដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ន តាមរយៈការធ្វើបដិវត្តពណ៌ និងបានស្វែងរកអ្នកចូលរួមជាមួយលោក។ ក្រោយមក និស្សិតរូបនេះ ត្រូវចាប់ខ្លួន និងផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារ ។
ជារឿងដែលពិបាកប្រកែកសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការប្រុងប្រយត្ន័ ចំពោះស្ថានការណ៍បែបនេះ និងមិនមែនជារឿងអាក្រក់នោះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាល ក៏ពុំគួរព្រឺឆ្អឹងខ្នង ហួសហេតុដោយមិនមើលពីរលកកំដៅនៃការមិនពេញចិត្តចំពោះសង្គមនោះឡើយ។
ការទប់ស្កាត់លើព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយក្នុងរូបភាពជាការសំដែងមតិ និងការសំដែងឆន្ទៈមិនមែនជាវិធីបង្ការ ដែលមានប្រសិទ្ធិភាពពិតប្រាកដ សម្រាប់ទប់ឥទ្ធិពលបដិវត្តពណ៌នោះទេ ។ បើរដ្ឋាភិបាលភ័យខ្លាច ព្រួយបារម្ភពីការផ្តួលរំលំការដឹកនាំដោយប្រើប្រាស់បដិវត្តពណ៌ រដ្ឋាភិបាលគួរតែស្វែងរកចម្លើយពិតប្រាកដ និងជាក់ច្បាស់ណាមួយ ថាហេតុអ្វីបានជាពួកគេចង់ប្រើបដិវត្តពណ៌ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរសង្គម? តើឬសគល់របស់ចលនានេះ ស៊ីសង្វាក់នឹងបរិបទក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែរ ឬទេ? រដ្ឋាភិបាលគួរតែព្យាបាលបញ្ហាស្នូលដែលអាចបង្ករជាហាន័យភ័យជាមុនសិន នោះភាពសះស្បើយនឹងមានលក្ខណៈប្រសើរឡើង ហើយមានស្ថិរភាព ។
ការទប់ស្កាត់លើព្រឹត្តិការណ៍ណាមួយក្នុងរូបភាពជាការសំដែងមតិ និងការសំដែងឆន្ទៈមិនមែនជាវិធីបង្ការ ដែលមានប្រសិទ្ធិភាពពិតប្រាកដ សម្រាប់ទប់ឥទ្ធិពលបដិវត្តពណ៌នោះទេ ។ បើរដ្ឋាភិបាលភ័យខ្លាច ព្រួយបារម្ភពីការផ្តួលរំលំការដឹកនាំដោយប្រើប្រាស់បដិវត្តពណ៌ រដ្ឋាភិបាលគួរតែស្វែងរកចម្លើយពិតប្រាកដ និងជាក់ច្បាស់ណាមួយ ថាហេតុអ្វីបានជាពួកគេចង់ប្រើបដិវត្តពណ៌ដើម្បីផ្លាស់ប្ដូរសង្គម? តើឬសគល់របស់ចលនានេះ ស៊ីសង្វាក់នឹងបរិបទក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដែរ ឬទេ? រដ្ឋាភិបាលគួរតែព្យាបាលបញ្ហាស្នូលដែលអាចបង្ករជាហាន័យភ័យជាមុនសិន នោះភាពសះស្បើយនឹងមានលក្ខណៈប្រសើរឡើង ហើយមានស្ថិរភាព ។
សរុបសេចក្ដីមកវិញ ការស្ទុះស្ទាបោសសំអាត ឬបង្ក្រាបភ្លាមៗ ដោយគ្រាន់តែអនុវត្តន៍ទៅតាមនិយមន័យរួម "បដិវត្តពណ៌" មួយមុខនោះ ដោយយកមាត្រានេះ មាត្រានោះ មកចោទប្រកាន់ គឺមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ។ ហេតុដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលគួរគប្បីពិចារណាយកវិធីទន់ដោយស្វែងរកប្រភពនៃបញ្ហាដែលនាំឱ្យមានដំបៅនោះឡើង ប្រសើរជាជាងប្រើប្រព័ន្ធតុលាការដើម្បីបំបិតសម្លេងកងរំពងរបស់ពលរដ្ឋ ។ ជាងនេះទៅទៀត រដ្ឋាភិបាល ក៏ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ព្យាបាលជំងឺរ៉ាំរ៉ៃសង្គម ឲ្យបានជោគជ័យ ជៀសជាងការបង្ក្រាបបាតុកម្ម និងចលនាផ្សេងៗ ជាពិសេសការព្យាបាលរបួសតាមរយៈដំណោះស្រាយសង្គម និងគោលនយោបាយជាតិ គឺជាវិធីមានប្រសិទ្ធភាពបំផុតសម្រាប់ការទប់ទល់បដិវត្តពណ៌៕
«សង្គ្រាមវណ្ណៈ» ច្រើនកើតចេញពីស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍
ជាទូទៅអក្សរសិល្ប៍ គេតែងសំដៅដល់ កម្រងអត្ថបទ ប្រលោមលោក កំណាព្យ ចម្រៀងជាដើម ដែលអ្នកនិពន្ធបានរំលេចឡើងក្នុងសមរភូមិទឹកខ្មៅដើម្បីបម្រើឲ្យមនោគតិរបស់ខ្លួន។ វិស័យអក្សរសិល្ប៍ខ្មែរផ្ដើមរីកដុះដាលចាប់ពីទសវត្សរ៍ឆ្នាំ ១៩០០ ពោលគឺក្នុងកំឡុងពេលដែលកម្ពុជាស្ថិតក្រោមការត្រួតត្រារបស់បរទេស។ ដោយហេតុនេះទើបមានស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍មួយរបស់លោក អ៊ឹម ថុក តែងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៦ តាមរយៈរឿង «គូលីកំណែន» ត្រូវបានពលរដ្ឋ និងបញ្ញាវន្តខ្មែរជាទូទៅ ចាត់ទុកថាជាមធ្យោបាយធ្វើឲ្យប្រែប្រួលសង្គម បែងចែកវណ្ណៈ រហូតទាមទារឯករាជ្យបានពីបារាំងពេលនោះ។
សង្គ្រាមខ្មែរក្នុងកំឡុងឆ្នាំ ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ ក៏បានកើតចេញពីស្នាដៃអក្សរសិល្ប៍របស់អ្នកនិពន្ធ ដែលមាននិន្នាការផ្ទុយគ្នាផងដែរ ដោយពួកគេព្យាយាមបញ្ជ្រៀបមនោគមន៍វិជ្ជារបស់ខ្លួនទៅក្នុងបទចម្រៀង កំណាព្យ រឿងប្រលោម រៀងៗខ្លួន ។
ផ្អែកតាមឯកសាររបស់វិទ្យាស្ថានមនុស្សាស្ត្រ និងវិទ្យាសាស្ត្រសង្គមនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា ក៏បានសរសេរថា ស្នាដៃរបស់កវី ញ៉ុក ថែម ក្នុងរឿង«កុលាបប៉ៃលិន» តែងក្នុងឆ្នាំ១៩៣៦ គឺអ្នកនិពន្ធចង់បង្ហាញពីការជិះជាន់របស់មន្ត្រីរាជកការ មកលើប្រជាជន រីឯពួកឈ្មួញ សេដ្ឋី ផ្ដើមមានឥទ្ធិពលដោយយកស្ថាប័នរដ្ឋធ្វើជាឧបករណ៍បម្រើផលប្រយោជន៍ផ្ទាល់ខ្លួន ដើម្បីកេងប្រវ័ញញើសឈាមពីជនក្រីក្រ។ ក្នុងន័យនេះអ្នកអានស្នាដៃរបស់លោក ញ៉ុក ថែម អាចយល់យ៉ាងច្បាស់ពី គម្លាតរវាងពួកអ្នកមាន និងអ្នកក្រ។ ដូច្នេះស្នាដៃក៏អាចជាការឆ្លុះបញ្ចាំងបង្ហាញពីសង្គមមួយផងដែរ។
ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះ អ្នកសរសេរសៀវភៅដ៏ល្បីល្បាយនាសម័យសាធារណៈខ្មែរលោកបណ្ឌិត រស់ ចន្ត្រាបុត្រ បានចាត់ទុកអក្សរសិល្ប៍គឺចរន្តមួយនាំឲ្យមានការតស៊ូវណ្ណៈក្នុងចំណោមពួកនាម៉ឺនមន្ត្រីពុករលួយ ជាពិសេសគឺស្នាដៃដែលបានផ្សាយក្នុងសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយមដឹកនាំដោយ សម្ដេច សីហនុ ។ លោកបានសង្កត់ធ្ងន់ថា តាមរយៈស្នាដៃរបស់អ្នកនិពន្ធទាំងអស់នេះ គឺជាដើមហេតុនាំទៅរកព្រឹត្តិការណ៍រដ្ឋប្រហារថ្ងៃទី ១៨ មិនា ១៩៧០។
អក្សរសីល្ប៍គឺជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងពីសង្គម យ៉ាងប្រាកដ ដោយពឹងផ្អែកទាំងស្រុងទៅលើការសរសេររបស់អ្នកនិពន្ធ
ទោះបីជាមានការអះអាងថា អក្សរសិល្ប៍គឺជាឧបករណ៍បម្រើផលប្រយោជន៍របស់ក្រុមបក្ស នាំឲ្យមានការតស៊ូអំណាច វណ្ណៈ និងអាចជាមធ្យោបាយបំបែកបំបាក់បណ្ដុះចរិកឃោរឃៅ ឬអាចធ្វើឱ្យមានសង្គ្រាមយ៉ាងណាក្ដី តែការនៅតែចាត់ទុកថាការវិវឌ្ឍនៃអក្សរសិល្ប៍ក៏ជាការវិវឌ្ឍនៃសង្គមផងដែរ ៕
ការធ្លាក់ចុះនៃសីលធម៌សង្គមនាំឱ្យជាតិអន្តរាយ
មុននឹងឈានទៅពិភាក្សាពីការធ្លាក់ចុះនៃសីលធម៌នៅកម្ពុជា នាពេលសព្វថ្ងៃនេះ គេគួរយល់ជាមុនសិន ថាតើអ្វីទៅជាសីលធម៌?
វចនានាក្រមខ្មែរ រៀបរៀងដោយសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន ណាត ពន្យល់ថា សីលធម៌ គឺជាកិរិយាមារយាទ សណ្ដាប់ធ្នាប់ ដំបូន្មាន ឬទម្លាប់នៃការប្រព្រឹត្តដែលប្រាសចាកអំពើអាក្រក់ ដោយប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អ។
តាមន័យទូទៅ សីលធម៌ ដឹកនាំមនុស្សទៅរកផ្លូវល្អ ចៀសវាងផ្លូវអាក្រក់នៅក្នុងជីវិតរស់នៅ។ រីឯ មនុស្សដែលមានសីលធម៌ គឺជាមនុស្សដែលប្រព្រឹត្តតែអំពើល្អនៅក្នុងការងារ និងជីវិតរស់នៅ ទាំងសម្រាប់ខ្លួនឯង សម្រាប់ក្រុមគ្រួសារ និងសម្រាប់សង្គម។
សីលធម៌នៅក្នុងសង្គមខ្មែរនាពេលបច្ចុប្បន្ន ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មានការធ្លាក់ចុះគួរឲ្យបារម្ភ។ ថ្វីត្បិតតែពុំមានការសិក្សាណាមួយបង្ហាញឲ្យបានច្បាស់លាស់ អំពីការលើកឡើងនេះក៏ដោយ ក៏គេនៅតែអាចមើលឃើញពីការធ្លាក់ចុះនៃសីលធម៌ក្នុងសង្គមខ្មែរ តាមរយៈទំព័រសារព័ត៌មានជារៀងរាល់ថ្ងៃ។
ការជេប្រមាថ លាបពណ៌ , ការចោទប្រកាន់គ្នាដោយគ្មានបានពិចារពណា,ហិង្សាកាប់ចាក់ , ការរំលោភបំពាន...ព្រះសង្ឃធ្វើខុសធម្មវិន័យ, បានលេចឡើងលើទំព័រកាសែត និងលើបណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមជារឿយៗ និងកាន់តែច្រើនឡើងៗ។
ការជេប្រមាថ លាបពណ៌ , ការចោទប្រកាន់គ្នាដោយគ្មានបានពិចារពណា,ហិង្សាកាប់ចាក់ , ការរំលោភបំពាន...ព្រះសង្ឃធ្វើខុសធម្មវិន័យ, បានលេចឡើងលើទំព័រកាសែត និងលើបណ្ដាញទំនាក់ទំនងសង្គមជារឿយៗ និងកាន់តែច្រើនឡើងៗ។
មានពលរដ្ឋខ្លះថែមទាំងហ៊ានចោទប្រកាន់អ្នកនេះ ឬក្រុមនេះថាជាជនក្បត់សង្គមផងក៏មាន បើពួកគាត់ត្រឹមតែបង្ហាញទស្សនៈរបស់គាត់ប៉ុណ្ណោះ ។
ក្រៅពីនេះ ក៏មានផងដែរ អំពើលួចឆក់ប្លន់ កេងបន្លំ រហូតដល់លួចកិបកេងទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋថែមទៀត។ ចំណែកការអួតអាង និងប្រើប្រាស់អំណាចពី សំណាក់មន្ដ្រីមានមុខមាត់ទៅលើអ្នកក្រីក្រទន់ខ្សោយ ក៏កើតឡើងជាញឹកញាប់ដែរ។ រឿងរ៉ាវ ទាំងអស់នេះ បង្ហាញ ឲ្យឃើញយ៉ាងច្បាស់ ពីការស្រុតចុះនៃសីលធម៌សង្គមយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដែលទាមទារការយកចិត្តទុកដាក់ជាបន្ទាន់។
មានមូលហេតុមួយចំនួន ដែលធ្វើឲ្យសីលធម៌របស់មនុស្សខ្មែរ ធ្លាក់ចុះដុនដាបគួរឲ្យបារម្ភយ៉ាងដូច្នេះ។
មូលហេតុទី១៖ គឺដោយសារតែពលរដ្ឋខ្មែរលែងយល់ពីតម្លៃរបស់សីលធម៌។ សីលធម៌ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ ដើម្បីកសាងសង្គមមួយប្រកបដោយសុខមាលភាព និងសន្តិភាព។ ជាការពិត ដើម្បីរស់នៅក្នុងសង្គមប្រកបដោយភាពសុខដុមរមនា មនុស្សត្រូវតែមានសីលធម៌ ត្រូវចេះគោរពស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមក និងចាំបាច់ណាស់ គឺត្រូវតែពិភាក្សាដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយគ្នាដោយសន្តិវិធី។
មានមូលហេតុមួយចំនួន ដែលធ្វើឲ្យសីលធម៌របស់មនុស្សខ្មែរ ធ្លាក់ចុះដុនដាបគួរឲ្យបារម្ភយ៉ាងដូច្នេះ។
មូលហេតុទី១៖ គឺដោយសារតែពលរដ្ឋខ្មែរលែងយល់ពីតម្លៃរបស់សីលធម៌។ សីលធម៌ ដែលជាមូលដ្ឋានគ្រឹះដ៏សំខាន់ ដើម្បីកសាងសង្គមមួយប្រកបដោយសុខមាលភាព និងសន្តិភាព។ ជាការពិត ដើម្បីរស់នៅក្នុងសង្គមប្រកបដោយភាពសុខដុមរមនា មនុស្សត្រូវតែមានសីលធម៌ ត្រូវចេះគោរពស្រឡាញ់រាប់អានគ្នាទៅវិញទៅមក និងចាំបាច់ណាស់ គឺត្រូវតែពិភាក្សាដោះស្រាយបញ្ហាជាមួយគ្នាដោយសន្តិវិធី។
ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសង្គមដែលមានការប្រកួតប្រជែងកាន់តែខ្លាំងដូចសព្វថ្ងៃ ពលរដ្ឋខ្មែរ លែងចេះស្ដាប់គ្នា លែងទុកចិត្តគ្នា លែងចេះជួយយកអាសារគ្នាទៀត។ ពលរដ្ឋខ្មែរ ហាក់ដូចជាមើលរំលង ឬលែងយល់ពីតម្លៃរបស់សីលធម៌ ដែលជាហេតុធ្វើឲ្យសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមជួបភាពវឹកវរ ដូចសព្វថ្ងៃនេះ។
មូលហេតុទី២៖ គឺការហូរចូលយ៉ាងគំហុកនៃវប្បធម៌បរទេស។ យុវជនខ្មែរ ជាពិសេសសិល្បៈករ និយមចូលចិត្តចម្លងវប្បធម៌បរទេសមកអនុវត្ត ទាំងការនិយាយស្ដី ការស្លៀកពាក់តុបតែងខ្លួន និងកាយវិការ ព្រមទាំងការប្រព្រឹត្តអបាយមុខផ្សេងៗ។ ការទទួលយកឥទ្ធិពលពីវប្បធម៌បរទេសជ្រុលហួសហេតុមកអនុវត្តដូច្នេះ គឺពិបាកនឹងទទួលយកខ្លាំងណាស់ នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ ពិបាកទទួលយកព្រោះវាបានធ្វើឲ្យសីលធម៌ដ៏ល្អផូរផង់របស់ខ្មែរ ធ្លាក់ចុះជាលំដាប់ គួរឲ្យព្រួយបារម្ភ។
មូលហេតុទី៣៖ គឺការយកចិត្តទុកដាក់របស់អ្នកដឹកនាំនៅមានកម្រិត។ អ្នកវិភាគសង្គមមួយចំនួនបន្ទោសថា ដោយសារតែការយកចិត្តទុកដាក់របស់អ្នកដឹកនាំ នៅមានចំណុចខ្វះខាត ទើបបណ្ដាលឲ្យសីលធម៌ខ្មែរ មានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងដូច្នេះ។ នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ ដែលអ្នកដឹកនាំមានឥទ្ធិពលយ៉ាងច្រើនទៅលើប្រជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន គេអាចលើកកម្ពស់សីលធម៌ តាមរយៈឆន្ទៈរបស់អ្នកដឹកនាំ។ បើអ្នកដឹកនាំនៅកម្ពុជា បង្ហាញឆន្ទៈច្រើនជាងនេះទៅទៀត គេប្រាកដជាអាចធ្វើឲ្យសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាប្រសើរឡើង ជាក់ជាពុំខាន។
ជាការពិត ការលើកកម្ពស់តម្លៃសីលធម៌សង្គម គឺជាការងារដ៏ចាំបាច់មួយ ដែលគេមិនអាចមើលរំលងបានទេ នៅក្នុងស្ថានភាពសង្គមកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ។ យ៉ាងណាក៏ដោយ ការស្រោចស្រង់សីលធម៌សង្គមដែលកំពុងធ្លាក់ចុះ មិនមែនជារឿងងាយស្រួលនោះឡើយ ព្រោះថា សង្គមដែលមានសីលធម៌ គឺត្រូវការពលរដ្ឋដែលមានសីលធម៌។ ដូច្នេះ បើចង់ឲ្យសីលធម៌នៅក្នុងសង្គមកម្ពុជាប្រសើរឡើង គេចាំបាច់ត្រូវការពេលវេលា និងការចូលរួមពីគ្រប់បុគ្គលទាំងអស់ ។
មនុស្សមានអំណាច ជីវភាពខ្ពស់ និងមានសមត្ថភាពជ្រៅជ្រះមិនស្មើនឹងមនុស្សដែលមានសីលធម៌ល្អនោះឡើយ ។ ការវាយតម្លៃមនុស្ស ឬសង្គមមួយ ឬប្រទេសមួយថាល្អ ឬមិនល្អគេសម្លឹងទៅមើលវប្បធម៌នៃការរស់នៅរបស់មនុស្ស ឬសង្គមនោះជាមុន។ ចំនុចសំខាន់បំផុតនៃការរស់នៅរបស់មនុស្សគឺ សីលធម៌រស់នៅ។
កត្តាដែលបណ្តាឱ្យសីលធម៌សង្គមធ្លាក់ចុះមានដូចជា៖
កត្តាផ្ទាល់ខ្លួន
- ការប្រើប្រាស់សម្ភារៈទំនើបៗជ្រុល កាន់ទូរស័ព្ទច្រើនជាងកាន់សៀវភៅ
- បំភ្លេចជាតិសាសន៍វប្បធម៌ អរិយធម៌ខ្លូន ទទួលយកវប្បធម៌បរទេស
- មានចិត្តភ្លើតភ្លើន គ្មានការគោរពផ្ដល់តម្លៃ
កត្តាគ្រួសារ
- ឪពុកម្តាយ បងប្អូនខ្វះការអប់រំបន្ថែម
- ផ្តេកផ្តួលតាមសង្គម ចោទដាក់បន្ទុកលើអ្នកដទៃ
- កំរិតជីវភាពគ្រួសារ
- ជីវភាពខ្ពស់ហួសសីលធម៌៖ កូនមានលក្ខណៈអាង កាង ទំនើង..
កត្តាសហគមន៌
- សំបូរកន្លែងអានាធិបតេយ្យ ការអនុវត្តច្បាប់ធូរលុង
- គ្មានការគ្រប់គ្រងត្រឹមត្រូវ ម៉ត់ចត់ ទៅលើទង្វើរបស់មនុស្ស
- សំបូរល្បែងស៊ីសង ស្រី ស្រា គ្រប់ប្រភេទ កាប់ ចាក់ បាញ់ ប្លន់...
- ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ បង្ហាញតែការកំសាន្ត ផ្សព្វផ្សាយតែស្រាពង្វង់ស្មារតី
កត្តាសាលារៀន
- ការអប់រំមិនដិតដល់ គ្រូគ្មានឧត្តមគតិ និងមនសិកាជាតិ
- គ្រូគ្មានជំនាញឯកទេសត្រឹមត្រូវ គ្មានគរុកោសល្យ
- ក្រសួងខ្វះការយកចិត្តទុកដាក់ដល់ប្រព័ន្ធអប់រំ
- មុខវិជ្ជាសីលធម៌ត្រូវបានគេផាត់ចេញ និងគិតថាមិនសំខាន់
កត្តាសង្គម
- អ្នកដឹកនាំអសមត្ថភាព
- អំពើពុករលួយ
- អ្នកដឹកនាំសាបព្រោះពាក្យអសីលធម៌ចំពោះមុខបញ្ញាវន្តពេលថ្លែងសន្ទរកថា
- គ្មានទំនួលខុសត្រូវក្នុងការដឹកនាំ
- គ្មានគុណធម៌ ប្រើអំណាចជ្រុល
- ការផ្សព្វផ្សាយ ចាក់ផ្សាយគ្មានការទប់ស្កាត់នូវការនាំចូល គ្មានវិធានការ អនុញ្ញាតិឱ្យនាំចូលរូបភាពអាសអាភាស ការសែត ទស្សនាវដ្តី ប្រព័ន្ធអ៊ីធ័រណែត...៕
ដរាបណាមនុស្សកម្ពុជាវ័យចាស់ប្រព្រឹត្តនៅអំពើមិនល្អផ្សេងៗ តាមរយៈបុគ្គល ឬ តាមស្ថាប័នក្ដីសុទ្ធតែជាមេរៀន បទពិសោធ ចំណេះដឹង ដែលជាកត្តាផ្ដល់គំរូតិចឬច្រើនមកលើមនុស្សជំនាន់ក្រោយជាក់ជាពុំខាន។ ព្រោះមនុស្សជំនាន់ក្រោយត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ទៅដោយសកម្មភាពមិនល្អនោះចៀសពុំរួច។
ដូច្នេះទាំងអស់គ្នាត្រូវតែចូលរួមអោយបានខ្លាំងដោយមិនត្រូវបោះបង់ពីសីលធម៌រស់នៅបានឡើយ។ ការបាត់សីលធម៌មានន័យថា មនុស្សឬសង្គមនោះ ពោរពេញទៅដោយ
ជម្លោះ ព្យាបាទ ហិង្សា សង្គ្រាមកាប់សម្លាប់គ្នា គ្មានសេចក្ដីសុខ សុភមង្គលសម្រាប់ខ្លួនឯង និងសង្គមជាតិឡើយ៕
cr:Khsearch,thmey ,Rfi
គតិអប់រំអំពីជីវិត
ពីមួយវិនាទី ទៅមួយម៉ោង ហើយពីមួយម៉ោង ទៅ១ឆ្នាំ ដំណើរជីវិតមនុស្សតែងមានការ ផ្លាស់ប្ដូរជានិច្ច គឺប្ដូរទាំងផ្នែក សុខភាព និងសេរីរាង្គកាយ។ លើសពីនេះ ទស្សនៈ នឹង ការយល់ ដឹង របស់គេ អំពីជិវិត ក៏មានការ ផ្លាស់ប្ដូរច្រើនដែរ ព្រោះសក់ របស់គេ ចាប់ប្រែពណ៌ ភ្នែកក៏ស្រវាំង ត្រូវការវ៉ែនតា ត្រចៀកក៏ហ៊ឹង ត្រូវការជំនួយ ជើងក៏ត្រូវ ការឈើច្រត់ ធ្មេញក៏ត្រូវ ជួសជុល ។ ទោះបីយ៉ាងនេះក្ដី មនុស្សម្នាក់ៗ ខំស្រវា បន្តដំណើរខ្លួន ទៅមុខទៀត ទាំងត្រដរ ទោះជាពិបាកយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏មនុស្ស ត្រូវតែខំត្រដររស់ ទោះមួយនាទី ឬ មួយដង្ហើមទៀតក្ដី ព្រោះ ជីវិត នេះសំខាន់ ហើយមានតម្លៃណាស់។ ដំណឹង អកុសល ជាច្រើន ចេះតែឮ ជាបន្ដបន្ទាប់... បន្ដិច ឮថាអ្នកនេះ ចូលពេទ្យ, អ្នកនោះកើតទឹកនោមផ្អែម ហើយម្នាក់ទៀត គាំង បេះដូង ... ជីវិតនេះ គួរឲ្យតក់ស្លុត មែន! មនុស្សវ័យ ស្របាល គ្នានេះខ្លះបាន ចែកឋាន ទៅមុនហើយ។ តើជីវិតនេះជាអ្វីទៅ?... បើជីវិតត្រូវស្លាប់ដូចនេះ តើរស់ដើម្បីអ្វី?... តើទ្រព្យ សម្បត្តិ ចំណេះ របស់ខ្ញុំដែលខំ សន្សំមក ជាយូរឆ្នាំ ហើយនេះ ត្រូវយក ទៅឯណា? តើអ្នកណា អាចបញ្ជូន វត្ថុទាំងនេះ ទៅឱ្យខ្ញុំបានខ្លះទេ នៅពេល ដែលខ្ញុំ ចែកឋាន ទៅ? ដូច្នេះក្នុងពេលមានដង្ហើម ការរកក្ដីសុខសម្រាប់ខ្លួនក្នុងជីវិតមួយសមរម្យ ដោយមិនបំផ្លាញសុភមង្គលអ្នកដទៃ គឺជាអ្វីដែលខ្ញុំប្រាថ្នា ក្រោយពេលចូលនិវត្តន៍៕
៧មករា ជាការរំដោះ ឬជាការឈ្លានពាន ?
ការរំដោះថ្ងៃ ៧ មករា ១៩៧៩ ពីរបបសាហាវ ព្រៃផ្សៃ យង់ឃ្នង ប៉ុល ពត បានធ្វើឱ្យខ្មែរមួយចំនួនជាប់អន្ទាក់របស់វៀតណាម។
រឿងនេះបានធ្វើឱ្យខ្មែរមានការយល់ឃើញផ្ទុយគ្នាថា ជាការរំដោះ ឬជាការឈ្លានពាន ហើយធ្វើឱ្យខ្មែរបែកបាក់រហូតដល់បច្ចុប្បន្ន។
ខ្មែរមួយក្រុមទៀតបានធ្វើនយោបាយជេរ ចោទ និងលាបពណ៌ ដែលបង្ខំឱ្យខ្មែរមួយចំនួនជាប់អន្ទាក់វៀតណាមកាន់តែជ្រៅ។
បើយើងស្រឡាញ់ជាតិខ្មែរ បើយើងចង់ឱ្យខ្មែរមានសាមគ្គីជាតិ បើយើងចង់ឱ្យជាតិខ្មែរមានអធិបតេយ្យភាព យើងត្រូវស្វែងយល់និងធ្វើនយោបាយជួយខ្មែរមួយចំនួនឱ្យរួចផុតពីអន្ទាក់របស់វៀតណាម។
យើងត្រូវយល់ថា បើខ្មែរបែកបាក់ អន់ថយ ហើយកូនខ្មែរគ្មានសមត្ថភាពរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធដឹកនាំគ្រប់គ្រងនយោបាយបានទេ គេត្រៀមរៀបចំជំនួសខ្មែរហើយ។ សូមកុំខឹងគេអី យើងត្រូវឆ្លុះបញ្ចាំងខ្លួនឯងឱ្យបានច្រើន។
#គបម #នយោបាយសាមគ្គីជាតិ
និក្ខេបបទអនុបណ្ឌិត លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ៖ ASSISTED LAND REFORM AN APPROPRIATE CHOICE FOR CAMBODIA AT THE PRESENT TIME?
នេះគឺជានិក្ខេបបទថ្នាក់អនុបណ្ឌិតដំបូងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលចេញផ្សាយដោយសាកលវិទ្យាល័យញ៉ូវយ៉ក នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ២០០១ អំពីការកំណែទម្រង់ដីធ្លី នៅកម្ពុជា និងបញ្ហាផ្សេងៗ នៅកម្ពុជា ។
និក្ខេបបទនេះមានចំណងជើងថា ASSISTED LAND REFORM AN APPROPRIATE CHOICE FOR CAMBODIA AT THE PRESENT TIME?
ចុចទីនេះដើម្បីទាញយកឯកសារ
ផែនការ ហូ ជីមិញៈ ដើម្បីទប់ទល់នឹងការឈ្លានពាននិងឥទ្ធិពលរបស់ចិន វៀតណាមត្រូវគ្រប់គ្រងកម្ពុជានិងឡាវ
រាប់ពាន់ឆ្នាំមកហើយ វៀតណាមតែងទទួលរងការឈ្លានពាននិងកៀបសង្កត់ពីចិន។ អ្នកដឹកនាំវៀតណាមគ្រប់ជំនាន់តែងប្រឹងប្រែងដើម្បីរក្សាឯករាជ្យភាពនិងអធិបតេយ្យភាពពីចិន។ ហូ ជីមិញ អ្នកដឹកនាំវៀតណាមដែលមានទស្សនវិស័យវែងឆ្ងាយនិងមុតស្រួចដឹងច្បាស់ថា ដើម្បីទប់ទល់នឹងចិន វៀតណាមត្រូវពង្រឹងនិងពង្រីកខ្លួន គឺត្រូវគ្រប់គ្រងកម្ពុជានិងឡាវ។ គាត់បានបញ្ជ្រាបក្តីស្រមៃរបស់គាត់ទៅដល់កម្មាភិបាលនិងប្រជាជនវៀតណាម។
ដើម្បីសម្រេចក្តីក្តីស្រមៃនេះ អ៊ំ ហូ បានបង្កើតបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិននៅឆ្នាំ ១៩៣០។ ក្រោយមកនៅទសវត្ស ១៩៥០ គាត់បានបញ្ជូន សុឹង ង៉ុកមិញ ឱ្យមកដឹកនាំចលនាបដិវត្តន៍នៅកម្ពុជា ដើម្បីត្រៀមរៀបចំបង្កើតក្រុមនិងរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ដឹកនាំគ្រប់គ្រងនយោបាយកម្ពុជាទៅអនាគត។ នៅក្នុងការធ្វើដំណើរទៅរកក្តីស្រមៃនេះ វៀតណាមបានផ្លាស់ប្តូរការយល់ឃើញរបស់ប្រជាជនខ្មែរដែលធ្លាប់ចាត់ទុកវៀតណាមជាសត្រូវសួរពូជ ទៅជាអ្នកមានគុណតាមរយៈថ្ងៃរំដោះ ៧មករា ១៩៧៩។
សំណួរសំខាន់សម្រាប់អ្នកដឹកនាំខ្មែរនិងប្រជាជនខ្មែរគឺថា តើយើងចង់រក្សាការពារឯករាជ្យភាពនិងអធិបតេយ្យភាពជាតិខ្មែរដែរឬទេ?
យើងត្រូវដឹងថា បើយើងជាខ្មែរគ្មានសមត្ថភាពរៀបរចនាសម្ព័ន្ធសម្រាប់ដឹកនាំគ្រប់គ្រងនយោបាយខ្មែរទេ គេរៀបជំនួសយើងហើយ ហើយយើងនឹងរាបដូចខ្មែរនៅកម្ពុជាក្រោមអញ្ចឹង។
ហូ ជីមិញ ធ្វើបែបនេះពីព្រោះគាត់ស្រឡាញ់ជាតិវៀតណាម និងលះបង់គ្រប់យ៉ាងដើម្បីជាតិវៀតណាម។
តើយើងជាខ្មែរចេះស្រឡាញ់ជាតិដែរឬទេ?
បើស្រឡាញ់ជាតិខ្មែរត្រូវខំប្រឹងអភិវឌ្ឍខ្លួនឡើង ហើយជួយចូលរួមរៀបទាំងអស់គ្នា។
#វាសនាជាតិខ្មែរ #គបម
របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេត "ការជួញដូរមនុស្សនៅកម្ពុជា"
កម្ពុជាគឺជាប្រទេសប្រភព ប្រទេសឆ្លងកាត់ និងជាប្រទេសគោលដៅសំរាប់បុរសស្រ្តី និងកុមារ ដែលរងគ្រោះដោយការជួញដូរ ដើម្បីបំណងកេងប្រវ័ញ្ជផ្លូវភេទ និងការចាប់បង្ខំអោយធ្វើពលកម្ម។ ស្ដ្រីនិង កុមារត្រូវបានគេជួញដូរ ទៅប្រទេសថៃនិងប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដើម្បីអោយធ្វើពលកម្មតាមបែបរងការកេងប្រវ័ញ្ច និងអោយបំរើពេស្យាចារដោយបង្ខំ។ ចំណែកបុរសកម្ពុជាខ្លះ ដែលធ្វើចំណាកស្រុកដោយចិត្ដឯងទៅប្រទេសថៃ និងប្រទេសម៉ាឡេស៊ីដើម្បីស្វែងរកការងារធ្វើ បានធ្លាក់ក្នុងស្ថានភាពត្រូវបានគេបង្ខំអោយធ្វើពលកម្មធ្ងន់ធ្ងរក្នុងទូកនេសាទ សំណង់ និងកសិឧស្សាហកម្ម ។ស្ដ្រី និងកុមារកម្ពុជាដែលត្រូវបានបញ្ជូនត្រឡប់មកកម្ពុជាវិញបាននិយាយពីការត្រូវបានគេបង្ខំអោយធ្វើការធ្ងន់នៅទីនោះ បន្ទាប់ពីបានចេញទៅធ្វើការនៅទីនោះ តាមរយៈក្រុមហ៊ុនជ្រើសរើសពលករកម្ពុជា។ កុមារកម្ពុជាត្រូវបានជួញដូរទៅប្រទេសថៃ និងប្រទេសវៀតណាមអោយដើរសុំទាន លក់ស្ករគ្រាប់ឬផ្កា ឬខាត់ស្បែកជើងអោយគេ ។ ឳពុកម្តាយពេលខ្លះលក់កូនរបស់គេអោយធ្វើខ្ញុំគេ ដោយដើរសុំទាន លក់អោយផ្ទះបនអោយគេកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ឬអោយធ្វើខ្ញុំបំរើតាមផ្ទះ។ នៅប្រទេសកម្ពុជា កុមារត្រូវបានគេជួញដូរអោយដើរសុំទានគេ ដើររើសរបស់តាមគំនរសំរាម ធ្វើការនៅតាមស្រែអំបិល តាមកន្លែងផលិតឥដ្ឋ ក្បឿង និងកន្លែងយកថ្ម។
នៅប្រទេសកម្ពុជា មួយភាគធំនៃជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរគឺជានារីភេទអោយធ្វើជាពេស្យាគឺជនជាតិវៀតណាម ដែលមានអ្នកខ្លះកើតនៅប្រទេសវៀតណាម។ ការជួញដូរកុមាររីនិងនារីកម្ពុជា និងវៀតណាម កើតមានក្នុងរង្វង់ព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជាផងដែរ ពីតំបន់ជនបទមកទីក្រុងភ្នំពេញ សៀមរាប និងក្រុងព្រះសីហនុ ដើម្បីបង្ខំអោយធ្វើជាស្រីពេស្យា តាមផ្ទះបននិងខារ៉ាអូខេ…។ អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនិងប្រព័ន្ធឃោសនាបានបង្ហាញអោយឃើញថា ការជួញដូរផ្លូវភេទនៅក្នុងប្រទេសលើស្រ្តីនិងកុមារីជាក្រុមជនជាតិភាគតិចនិងជនជាតិវៀតណាមគឺជាបញ្ហាមួយដែលមានកាន់តែច្រើនឡើង។ ការលក់កុមារីនៅព្រហ្មចារីនៅតែជាបញ្ហានៅក្នុងប្រទេស ដោយមានបុរសជាជនបរទេស (ភាគច្រើនជនជាតិអាស៊ី) និងបុរសកម្ពុជា ហ៊ានអោយថ្លៃពី ៨០០ ទី ៤ ០០០ ដុល្លាអាមេរិក សំរាប់ការរួមភេទជាមួយកុមារីព្រហ្មចារីទាំងនោះ។ កម្ពុជាគឺជាប្រទេសគោលសំរាប់ទេសចរផ្លូវភេទបរទេស ដែលចង់រួមភេទជាមួយកុមារ ដោយមានបុរសជនជាតិអាស៊ីកាន់តែច្រើនធ្វើដំណើរមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីរួមភេទជាមួយកុមារីព្រហ្មចារីដែលមិនទាន់គ្រប់អាយុ ។ នារីខ្មែរខ្លះដែលបានធ្វើអន្ដោប្រវេសន៍ទៅកោះតៃវ៉ាន់ ដោយសារអាពាហ៍ពិពាហ៍តាមរយៈក្រុមហ៊ុនរៀបចំអាពាហ៍ពិពាហ៍អន្ដរជាតិ នៅទីបំផុត ត្រូវបានគេជួញដូរអោយធ្វើជាស្រីពេស្យា ឬបង្ខំអោយធ្វើពលកម្ម។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនគោរពបានពេញលេញតាមបទដ្ឋានអប្បបរិមា សំរាប់ការបំបាត់ការជួញដូរទេ ។ ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី ក៏រដ្ឋាភិបាលកំពុងតែខិតខំច្រើនគួរអោយកត់សំគាល់ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងការជួញដូរនេះ ។ ទោះបីជារួម មានការខិតខំយ៉ាងនេះក្តី ក៏រដ្ឋាភិបាលមិនបានបង្ហាញអោយឃើញនូវភស្តុតាងនៃភាពជឿនលឿនក្នុងការកាត់ទោសនិងដាក់ទោស ហើយនិងដាក់ទណ្ឌកម្មលើជនល្មើសដែលប្រព្រឹត្តអំពើជួញដូរមនុស្ស រួមទាំងមន្រ្តីសាធារណៈដែលឃុបឃិតជាមួយ ឬក្នុងការការពារជនរងគ្រោះដោយសារការជួញដូរឡើយ។ ដូច្នេះ ប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានដាក់ក្នុងលំដាប់ថ្នាក់លេខ ២ ក្នុងបញ្ជីងតាមដាន។ ក្រោយការអនុម័តច្បាប់មួយដែលមានខប្រឆាំងនឹងការជួញដូរមនុស្ស កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៨ រដ្ឋាភិបាលបានដាក់ទោសករណីប្រព្រឹត្តការជួញដូរចំនួន ១២ ហើយបាននាំយកមកកាត់ទោសនូវករណីជួញដូរចំនួន ៧១ ក្នុងឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ។ នេះមានការថយចុះច្រើនក្នុងចំនួនករណីដាក់ទោសពីឆ្នាំទៅដែលមានចំនួន ៥២ ។ ក្រៅពីនេះ រដ្ឋាភិបាលមិនបានយកមកកាត់ទោសនិងដាក់ទោសមន្រ្តីដែលមានការពាក់ព័ន្ធក្នុងការជួញដូរ ទោះបីជាមានអំពើពុករលួយច្រើនទាក់ទងនឹងការជួញដូរ នៅកម្ពុជាក្តី។ ការខិតខំដើម្បីការពារនិងជួយជនរងគ្រោះមិនមានកំណើនទេ ក្នុងអំឡុងពេលក្រោមរបាយការណ៍នេះ ហើយជនរងគ្រោះនៅតែត្រូវបានគេធ្វើការជួញដូរនិងធ្វើទារុណកម្មចំពោះអំពើដែលជាលទ្ធផលដោយផ្ទាល់នៃការរងការជួញដូរ រួមទាំងការអោយធ្វើពេស្យា។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ មានសេចក្តីរាយការណ៍ពីនារីពេស្យាត្រូវបានឃុំនិងរំលោភធ្វើបាបរាងកាយដោយនគរបាល និងមន្រ្តីក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនិតិសម្បទារ។
អនុសាសន៍សំរាប់ប្រទេសកម្ពុជាៈ បង្រៀន មន្ដ្រីអនុវត្ដច្បាប់ និងមន្ដ្រីរដ្ឋាភិបាលផ្សេងទៀត អោយផ្តោតលើការអនុវត្តបញ្ញាតិស្តីពីការជួញដូរមនុស្ស ដែលមានចែងក្នុងច្បាប់ដែលត្រូវបានអនុម័តកាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៨ ដោយបង្កើនអោយបានច្រើននូវការនាំខ្លួនមកកាត់ទោស ដាក់ទោសនិងទណ្ទកម្មដល់ជនប្រព្រឹត្ដការជួញដូរ ប្រឹងប្រែងច្រើនថែមទៀត ក្នុងការនាំយកមកកាត់ទោស ដាក់ទោស និងដាក់ទណ្ឌកម្មព្រហ្មទណ្ឌលើមន្ដ្រីពាក់ព័ន្ធក្នុងការជួញដូរមនុស្ស ដាក់អោយទីភ្នាក់ងារជ្រើសរើសកម្មករទទួលខុសត្រូវតាមបទព្រហ្មទណ្ឌ ក្នុងការជ្រើសរើសកម្មករដោយបោកបញ្ឆោត បន្ដលើកកំពស់កិច្ចសហប្រតិបត្ដិការអន្ដរទីភ្នាក់ងារ និងកិច្ចសហការ ជាពិសេសរវាងមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាល និងមន្រ្តីផ្នែកអនុវត្តច្បាប់ដែលធ្វើការលើផ្នែកជួញដូរ បង្កើនការខិតខំយ៉ាងសកម្មក្នុងការរកមើលជនរងគ្រោះ ក្នុងចំណោមក្រុមជនងាយរងគ្រោះ ដូចជាស្រ្តីនិងកុមារបរទេស ដែលត្រូវបានឃាត់ខ្លួនពីបទពេស្យាចារ ដាក់ចេញនូវនិតិវិធីដើម្បីធានាថា ជនរងគ្រោះមិនត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដាក់ពន្ធនាគារ ឬត្រូវបានធ្វើទារុណកម្មដោយប្រការណាមួយចំពោះអំពើដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយសារមូលហេតុផ្ទាល់នៃការរងការជួញដូរ ធ្វើយុទ្ធនាការលើកកំពស់ការយល់ដឹងរបស់សាធារណៈ ក្នុងគោលបំណងកាត់បន្ថយតំរូវការរបស់មនុស្សក្នុងស្រុកនិងទេសចរអាស៊ីទៅលើរបររកស៊ីផ្លូវភេទ។
ការនាំខ្លួនយកមកកាត់ទោស
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានអនុវត្ដច្បាប់ប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្សមិនបានជាប់លាប់ល្អទេ ក្នុងឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ។ ច្បាប់ដែលត្រូវបានដាក់ចេញនៅខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៨ ស្ដីពីការបង្ក្រាបការជួញដូរមនុស្ស និងការធ្វើអាជីវកម្មកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទមាននិយាយពីបទល្មើសជាច្រើន ដោយមាត្រាព្រហ្មទណ្ឌចំនួន ១២ ក្នុងចំណោមមាត្រាព្រហ្មទណ្ឌចំនួន ៣០ ក្នុងច្បាប់នេះ ចែងច្បាស់ពីបទល្មើសក្នុងការជួញដូរមនុស្ស។
ច្បាប់នៅកម្ពុជាហាមប្រាមគ្រប់ទំរង់ទាំងអស់នៃការជួញដូរមនុស្ស ចែងពីការដាក់ទោសចំពោះបទល្មើស ដែលមានភាពម៉ឺងម៉ាត់គ្រប់គ្រាន់ និងស្របតាមទោសសំរាប់បទឧក្រិដ្ឋធ្ងន់ធ្ងរដទៃទៀត ដូច ជាការរំលោភសេពសន្ទវៈ ។នៅក្រោមច្បាប់ថ្មី រដ្ឋាភិបាលបានលើជនល្មើសប្រព្រឹត្តការជួញដូរមនុស្សចំនួន ៧១ ករណី ក្នុងអំឡុងពេលក្រោមរបាយការណ៍នេះ។ ដោយសារច្បាប់ថ្មីចែងពីទោសច្រើនប្រភេទនិងកំរិត គេឃើញថា មិនមែនគ្រប់មន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលទាំងអស់ទេដែលធ្វើការចែកអោយដាច់ស្រឡះពីគ្នារវាងមាត្រាស្តីពីបទល្មើសជួញដូរ និងបទល្មើសមិនទាក់ទងនឹងការជួញដូរ ដូចជាពេស្យាចារ រូបអាសអាភាស និងការរំលោភផ្លូវភេទលើកុមារ។ ដូច្នេះ សមត្ថកិច្ចផ្តោតតែទៅលើបទល្មើសទាក់ទងនឹងពេស្យាចារ ហើយមន្រ្តីនគរបាល តុលាការ និងមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលជាច្រើនជឿថា ការអនុវត្តមាត្រាទាំងអស់នៃច្បាប់ទាក់ទងនឹងពេស្យាចារ ជួយដល់ការងារប្រឆាំងនឹងការជួញដូរមនុស្ស។ បន្ទាប់ពីការអនុម័តច្បាប់ នគរបាលកម្ពុជាបានធ្វើការឆ្មក់ជាច្រើនលើផ្ទះបន ហើយបានឃាត់ខ្លួនស្រ្តីជាច្រើនដែលបំរើផ្លូវភេទ ដោយមិនបានចាប់ខ្លួន ស៊ើបអង្កេត ឬចោទប្រកាន់មនុស្សជាច្រើនពីបទជួញដូរមនុស្ស។ លើសពីនេះទៀត ស្រ្តីដែលត្រូវបានឃាត់ខ្លួនក្នុងពេស្យាកម្ម អាចមានខ្លះជាជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរ ថ្វីបើនគរបាលមិនសូវចាត់ទុកពួកគេយ៉ាងដូច្នេះ ជួយឬការពារពួកគេទេ។ តុលាការក្រុងភ្នំពេញបានដាក់ទោសដល់ជនប្រព្រឹត្តការជួញដូរចំនួន ១១ នាក់ និងបានផ្តើមកាត់ទោសជនល្មើសចំនួន ២២ នាក់ នៅឆ្នាំ ២០០៨ ។ បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំ ២០០៧ មាន ៥២ នាក់។ ក្នុងរយៈពេលនៅក្រោមរបាការណ៍នេះ តុលាការខ្លះនៅកម្ពុជាបានចោទប្រកាន់ជនល្មើសក្នុងការជួញដូរក្នុងកំរិតស្រាល ដែលនាំដល់ការជាប់ពន្ធនាគាររយៈពេលខ្លី។
នគរបាលកម្ពុជាបាននិយាយថា គេបានចាប់ខ្លួនជនប្រព្រឹត្តការជួញដូរចំនួន ៤១ នាក់ ក្នុងអំឡុងពេលក្រោមរបាយការណ៍នេះ។ តែ ពេលខ្លះ នគរបាលមិនអនុវត្តតាមការស្រាវជ្រាវរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលនៅតាមកន្លែងកំសាន្តនានាក្នុងក្រុងភ្នំពេញ ខេត្តសៀមរាប និងក្រុងព្រះសីហនុ ដែលមានការចោទប្រកាន់ថា មានការជួញដូរមនុស្ស។ អ្នកសង្កេតការណ៍ខ្លះនៅតែនិយាយពីអសមត្ថភាពជាទូទៅរបស់សមត្ថកិច្ច និងមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលដទៃទៀត ក្នុងការធ្វើសកម្មភាពតាមព័ត៌មានដែលត្រូវបានផ្តល់អោយ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានផ្តល់ការបណ្តុះបណ្តាលដល់មន្រ្តីនគរបាលខ្លះស្តីពីច្បាប់ថ្មីក្នុងការបង្ក្រាបការជួញដូរមនុស្សនិងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ។ មានសេចក្តីរាយការណ៍ថា កម្មករចំណាកស្រុកកម្ពុជាបានក្លាយជាជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរ ដោយសារស្ថានភាពរងការកេងប្រវ័ញ្ជនៅក្នុងប្រទេសដែលគេទៅ ដូចជាប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។ រដ្ឋាភិបាលមិនបាននិយាយពីការកាត់ទោសឬការដាក់ទោសដល់ក្រុមហ៊ុនជ្រើសរើសពលករ ដែលរងការចោទប្រកាន់ពីបទជួញដូរពលករ។ ពីខែមេសា ឆ្នាំ ២០០៨ ដល់ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០០៨ រដ្ឋាភិបាលបានហាមប្រាមលើអាពាហ៍ពិពាហ៍រវាងជនបរទេសនិងជនជាតិខ្មែរ ដោយសារមានកង្វល់ថា ស្រ្តីខ្មែរខ្លះអាចរងនឹងការជួញដូរ ហើយបន្ទាប់មក បានអនុវត្តច្បាប់ថ្មីក្នុងបំណងការពារកុំអោយមានការជួញដូរតាមរយៈការរៀបការជាមួយជនបរទេស។
អំពើពុករលួយមានជាទូទៅនៅប្រទេសកម្ពុជា ហើយជាទូទៅ គេជឿថា បុគ្គលជាច្រើន រួមទាំងមន្ដ្រីប៉ូលីស និងមន្ដ្រីតុលាការផង មានការពាក់ព័ន្ធក្នុងការជួញដូរមនុស្ស ។ នគរបាលមូលដ្ឋាននិងមន្រ្តីរដ្ឋាភិបាលត្រូវបានគេដឹងថា បានជំរិតទារប្រាក់ ឬទទួលសំណូកពីម្ចាស់ផ្ទះបន ដោយខ្លះយកជារៀងរាល់ថ្ងៃ ទើបអនុញ្ញាតិអោយមានការបន្តរកស៊ីតទៅទៀតបាន។ ដោយលើកឡើងពីការខ្វះភស្តុតាង កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០០៨ តុលាការក្រុងភ្នំពេញបានដំកល់ មិនព្រមចាត់ការលើករណីអតីតប្រធានសាលាឧទ្ទរណ៍ ដែលត្រូវបានដកចេញពីដំណែងនៅឆ្នាំ ២០០៧ ដោយសារតាមសេចក្តីរាយការណ៍មកថាបានទទួលលុយចំនួន ៣០ ០០០ ដុល្លា ជាថ្នូរនិងការដោះលែងម្ចាស់ផ្ទះបន ២ នាក់ ដែលត្រូវបានតុលាការចោទប្រកាន់ថាបានប្រព្រឹត្តការជួញដូរមនុស្ស។ ម្ចាស់ផ្ទះបននោះ នៅពេលបន្ទាប់មក ត្រូវបានចាប់ខ្លួនឡើងវិញ ហើយស្ថិតក្នុងពន្ធនាគារនៅឡើយ។ អតីតប្រធានសាលាឧទ្ទរណ៍នោះបន្ទាប់មក ត្រូវបានតែងតាំងអោយកាន់តំណែងជាមន្រ្តីម្នាក់ ក្នុងរដ្ឋាភិបាល ហើយស្ថិតនៅក្រោមការស៊ើបអង្កេតនៅឡើយ។ នៅក្នុងអំឡុងពេលក្រោមរបាយការណ៍នេះ មន្រ្តីនគរបាលអន្តោប្រវេសន៍ពីរនាក់ត្រូវបានដកចេញពីដំណែង ដោយសារអំពើពុករលួយ ហើយនៅពេលនេះ នៅមិនទាន់ដឹងទេថា តើពួកគេត្រូវបានអនុញ្ញាតិអោយកាន់មុខដំណែងផ្សេងទៀតដែរឬអត់។មិនមានមន្រី្តណាម្នាក់ត្រូវបានកាត់ទោសឬដាក់ទោសពីបទផ្សំគំនិតទាក់ទងនឹងការជួញដូរមនុស្សទេ។
ការការពារ
រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនបានបង្កើនការខិតខំរបស់ខ្លួន ដើម្បីផ្ដល់ការការពារដល់ជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរមនុស្សទេ ក្នុងអំឡុងពេលក្រោមរបាយការណ៍នេះ។ រដ្ឋាភិបាលមិនបានរៀបចំអោយមានទីជំរកឬផ្តល់ជំនួយពិសេសណាមួយសំរាប់ជនរងគ្រោះដោយសារការជួញដូរទេ។ រដ្ឋាភិបាលបន្តបញ្ជូនជនរងគ្រោះទៅអោយកន្លែងទទួលរបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល តែខ្លួនឯងមិនមានជួយអ្វីលើសពីនេះទេ។ ជនរងគ្រោះជាជនបរទេសនៅកម្ពុជាមានតែជនជាតិវៀតណាមទេ ពួកគេត្រូវបានទទួលអោយស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ននៅកន្លែងជំរករបស់អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ដែលផ្តល់សេវាប្រឹក្សា អប់រំ និងសេវាច្បាប់ ក្នុងពេលរង់ចាំមាតុភូមិនិវត្តន៍ ថ្វីបើមានកន្លែងទទួលរបស់អង្គការមិនច្រើន ដែលអាចផ្តល់ការថែទាំដល់ជនរងគ្រោះជាជនជាតិវៀតណាម ដោយសារខ្វះសមត្ថភាពផ្នែកភាសាបរទេស។ ថ្វីបើនារីខ្លះដែលបំរើក្នុងពេស្យាចារទទួលបានការជួយពីអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្តី តែមានគេនិយាយថា មានខ្លះទៀតត្រូវនគរបាលនាំទៅអោយម្ចាស់ផ្ទះបន ឬឳពុកម្តាយរបស់គេ ហើយនៅទីបំផុត ត្រូវត្រឡប់មកផ្ទះបនវិញ។ មានគេនិយាយផងដែរថា មន្រ្តីនគរបាលនិងឆ្មាំខ្លះដែលធ្វើការនៅមជ្ឈមណ្ឌលស្តារឡើងវិញរបស់ក្រសួងសង្គមកិច្ច អតីតយុទ្ធជន និងយុវនិតិសម្បទារ បានរំលោភផ្លូវភេទ វាយដំ និងជំរិតទារប្រាក់ពីនារីដែលត្រូវបានសង្គ្រោះ នៅក្នុងការឆ្មក់ចូល។ ច្បាប់ស្តីពីការបង្ក្រាបការជួញដូរមនុស្សនិងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទមិនមានបញ្ញាតិស្តីពីការការពារជនរងគ្រោះដោយសារការជួញដូរទូទៅទេ។ ប៉ូលីសលើកទឹកចិត្ដអោយជនរងគ្រោះចូលរួមក្នុងការស៊ើបអង្កេត និងកាត់ទោសជនប្រព្រឹត្ដការជួញដូរ តែការប្រព្រឹត្តមកលើកន្លងមករបស់ម្ចាស់ផ្ទះបន និងអ្នកផ្តល់ស្រីអោយ ការភ័យខ្លាចការសងសឹកពីជនប្រព្រឹត្តការជួញដូរ និងអំពើពុករលួយរបស់នគរបាល ក្នុងករណីខ្លះ នៅតែជាឧបសគ្គ សំរាប់អោយពួកគេឡើងឆ្លើយបំភ្លឺ ។ នគរបាល មន្រ្តីតុលាការ និងចៅក្រមច្រើនតែមិនបានចែកជនរងគ្រោះដាច់ពីជនល្មើស ក្នុងការឆ្មក់ចូលចាប់ឃាត់ខ្លួន និងកាត់ទោស។ ជនប្រព្រឹត្តអាណាចារបរទេសពេលខ្លះបានរួចខ្លួនដោយបង់លុយអោយជនរងគ្រោះ ឬគ្រួសាររបស់គេអោយបញ្ឈប់ការធ្វើសហប្រតិបត្តិការជាមួយសមត្ថកិច្ច ឬអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល។ រដ្ឋាភិបាលមិនបានផ្តល់ការការពារសាក្សីចំពោះជនរងគ្រោះទេ រួមទាំងអ្នកចូលរួមក្នុងការកាត់ទោសជនប្រព្រឹត្តការជួញដូរផងដែរ។ ក្នុងករណីជួញដូរមួយនៅក្រុងព្រះសីហនុ ជនសង្ស័យប្រព្រឹត្តអាណាចារលើកុមារ និងមិត្តស្រីរបស់គេ (ជនសង្ស័យថាបានប្រព្រឹត្តការជួញដូរ) ត្រូវបានដាក់អោយនៅក្រៅឃុំ ហើយក្រោយមកបានគំរាមកំហែងគ្រួសារជនរងគ្រោះ ហើយទាមទារអោយមានការបញ្ជូនជនរងគ្រោះទៅអោយពួកគេវិញ។ ថ្វីបើជនរងគ្រោះអាចដាក់ពាក្យបណ្ដឹងរដ្ឋប្បវេណី ហើយប្ដឹងទៅលើជនប្រព្រឹត្ដការជួញដូរមនុស្សក្តី តែពួកគេភាគច្រើនមិនមានធនធានសំរាប់ប្តឹងយ៉ាងដូច្នេះទេ។ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៨ ក្រសួងសង្គមកិច្ចបានដាក់ជនរងគ្រោះកម្ពុជាដែលត្រូវបានជួញដូរទៅប្រទេសថៃចំនួន ១០១ នាក់នៅក្នុងមជ្ឈមណ្ឌលទទួលអោយស្នាក់នៅបណ្តោះអាសន្ន ដែលគ្រប់គ្រងរួមគ្នាដោយក្រសួងសង្គមកិច្ចនិងអង្គការអន្តោប្រវេសន៍អន្តរជាតិ IOM នៅប៉ោយប៉ែត។ ក្រសួងសង្គមកិច្ចបាននិយាយថា បានទទួលជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរផ្លូវភេទសរុបចំនួន ៥០៥ នាក់ ពីនគរបាលមូលដ្ឋាន។ បើយោលទៅតាមអង្គការ UNIAP មួយចំនួនធំនៃជនទាំង ៥០៥ នេះគឺជានារីរងស៊ីផ្លូវភេទតាមការស្ម័គ្រចិត្ត មិនមែនជនរងគ្រោះដោយការជួញដូរទេ។
ការបង្ការ
រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានសំដែងអោយឃើញនូវការខិតខំមិនសូវច្រើនទេក្នុងការការពារកុំអោយមានការជួញដូរមនុស្ស ក្នុងឆ្នាំកន្លងទៅនេះ ។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើយុទ្ធនាការលើកកំពស់ការយល់ដឹងរបស់សាធារណជនខ្លះ ដើម្បីកាត់បន្ថយតំរូវការដ៏ច្រើនលើពេស្យាចារកុមារដោយជនប្រព្រឹត្តអាណាចារកម្ពុជានិងជនជាតិអាស៊ីផ្សេងទៀត។ នៅខែមិនា ឆ្នាំ ២០០៨ ក្រុមការងារពិសេសថ្នាក់ជាតិមួយ (NTF) ស្តីពីការជួញដូរមនុស្សបានធ្វើយុទ្ធនាការទូទាំងប្រទេសប្រឆាំងនឹងការជួញដូរ និងការពិភាក្សាថ្នាក់ជាតិមួយស្តីពីការជួញដូរ តាមរយៈវេទិការសាធារណៈ នៅតាមខេត្តចំនួន ៥ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដែលបានបន្តរហូតដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០០៨។ វេទិការនេះធ្វើអោយសហគមន៍នានាយល់ដឹងពីច្បាប់ថ្មីស្តីពីការបង្ក្រាបការជួញដូរមនុស្ស និងការកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ ទំរង់នានានៃការជួញដូរ និងនិន្នាការថ្មីៗក្នុងការជួញដូរ។ ក្រសួងទេសចរណ៍បានបន្តធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលមួយ លើការឃោសនាពាណិជ្ជកម្មតាមកូនសៀវភៅសំរាប់អ្នកទេសចរ ដោយព្រមានពីទណ្ឌកម្មលើការធ្វើទេសចរណ៍ដោយមានការរួមភេទជាមួយកុមារ ហើយថែមទាំងបានបន្តធ្វើសិក្ខាសាលាសំរាប់បុគ្គលិកនិងថៅកែក្នុងឧស្សាហកម្មទេសចរណ៍ ស្តីពីវិធីរកមើលនិងធ្វើអន្តរាគមក្នុងករណីមានទេសចរកេងប្រវ័ញ្ចផ្លូវភេទ និងជួញដូរកុមារ។ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើអោយមានការដាក់ទោសដល់ជនបរទេស ៦ នាក់ ដែលបានប្រព្រឹត្តអាណាចារលើកុមារកម្ពុជា តែទោះបីក្នុងឆ្នាំនោះដែរ មានករណីផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារលើជនបរទេស ២ ករណី ដែលត្រូវបានរាយការណ៍មកថា ត្រូវបានព្យួរ ក្នុងនោះជនប្រព្រឹត្តអាណាចារជាជនជាតិរុស្ស៊ីម្នាក់ផង ដែលបានរត់គេចចេញពីប្រទេស ក្នុងពេលត្រូវបានដាក់អោយនៅក្រៅឃុំ បន្ទាប់ពីរយៈពេល ៦ ខែ នៃការឃុំខ្លួនមុនសវនាការ។ កងកំលាំងកម្ពុជាដែលចូលរួមក្នុងការថែរក្សាសន្តិភាពនៅបរទេស បានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលស្តីពីការជួញដូរមនុស្ស មុនពេលចាកចេញទៅបំពេញបេសកកម្ម។
Youth participation in social development
On Friday 12nd April 2019, CCHR's radio program held a talk show on topic of “Youth participation in social development" Guest speaker were Ms. Yin KimChheang, Youth collecting the trash from Canal drainage and Mr. Khy Pisey, Senior Law Student and Ms. Lim Kimsor, Environment volunteers.
Click here for listen
ជំទប់ឃុំទី១: ផ្ទៃក្នុងបក្សសង្គ្រោះជាតិផ្ដាច់ការ ទើបចូលរួមជាមួយបក្សមូលដ្ឋាន
ជំទប់ឃុំទី១ គណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស ក្នុងឃុំគោខ្ចក
ស្រុកកំពង់ត្របែក ខេត្តព្រៃវែង លោក ពៅ ហ៊ន់ បានអះអាងថា លោកមិនបានស្ដាយស្រណោះក្នុងការចាកចេញពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ
មកចូលរួមជាមួយនឹងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាននោះទេ ដោយមើលឃើញថាផ្ទៃក្នុងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិមានបញ្ហាបក្សពួកនិយម
និងការដឹកនាំផ្ដាច់ការក្នុងជួរគណបក្ស ។
ការថ្លែងបែបនេះ គឺធ្វើឡើងក្នុងពិធីចាប់លេខរៀងគណបក្សនយោបាយសម្រាប់ការបោះឆ្នោត
ឃុំ/សង្កាត់ ដែលរៀបចំដោយ គ.ជ.ប ថ្នាក់ស្រុក នៅភូមិអង្គ ឃុំគោខ្ចក ស្រុកកំពង់ត្របែក
ខេត្តព្រៃវែង កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៧។
បុរសដែលមានវ័យ ៦៧ ឆ្នាំរូបនេះ បានថ្លែងដោយទឹកមុខមាំថា
មិនមែនមានតែលោកម្នាក់ទេ ដែលដើរចេញពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ អ្នកឯទៀតដែលជាសកម្មជនផ្សេងទៀតសំខាន់ៗផ្សេងទៀត
ក៏បានដើរចេញពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែរ ។
លោកបានកត់សម្គាល់ថា ក្រោយពីមានការរួមបញ្ចូលគ្នារវាងលោកសមរង្ស៊ី
និងលោក កឹម សុខា មក ផ្ទៃក្នុងគណបក្សក្នុងឃុំ ចាប់ផ្ដើមមានការប្រែប្រួល
ដោយថ្នាក់ដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ស្រុកកំពង់ត្របែក បានដកលោកចេញពីលេខរៀងទីមួយនៃបញ្ជីបេក្ខជនឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតឃុំ/សង្កាត់
ដែលហេតុការណ៍នេះ បានកើតឡើងនៅកំឡុងដើមខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦
ហើយទង្វើដែលថ្នាក់ដឹកនាំស្រុកនៃគណបក្សសង្គ្រោះជាតិធ្វើនេះ
គឺពុំមានការឯកភាពពីសមាជិកទាំងអស់ ក្នុងឃុំនៃគណបក្សសង្គ្រោះជាតិនោះឡើយ
ដែលប្រកានេះ ធ្វើឲ្យសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាបក្សមួយចំនួនកូតាខាងគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស
ប្រមាណ ៩នាក់ មានការខឹងសម្បារហើយដកខ្លួនចេញពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិតែម្ដង
បើទោះបីជាលោក និងសកម្មជនផ្សេងទៀតធ្លាប់រួមរស់ជាមួយគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស
អស់រយៈពេល ១០ឆ្នាំទៅហើយក្ដី។
លោក ពៅ ហ៊ន់ បញ្ជាក់ថា “គាត់ផ្ដាច់ការច្រើនជាងប្រជាធិបតេយ្យ
បើនិយាយពីជំនាន់៩៣ គាត់ហ្នឹង គឺគេទិញក្បាលបាន ក្រុមប្រឹក្សាទី១ហ្នឹង”។
ទោះបីយ៉ាងណាលោកថាជីវិតនយោបាយរបស់លោកមិនបញ្ចប់ត្រឹមនេះនោះទេ
ដោយលោកបានងាកមកចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋានវិញ ។ ចំពោះសំនួរសួរថាតើហេតុអ្វីបានជាលោកមកចូលរួមជាមួយនឹងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន
?
លោក ពៅ ហ៊ន់ បញ្ជាក់ថា ការចូលរួមរបស់លោកនេះ
គឺពុំមានការអូសទាញ ឬបង្ខិតបង្ខំណាមួយឡើយ ហើយហេតុផលសំខាន់ដែលជំរុញឱ្យលោកមកចូលរួមជាមួយនឹងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន
នោះគឺគោលការណ៍ផ្ទៃក្នុងបក្សល្អជាងគណបក្សផ្សេងៗ ដោយបក្សដែលស្ថាបនិកដោយ លោកបណ្ឌិត
កែម ឡី នេះបានយកសម្លេងប្រជាធិបតេយ្យជាសំខាន់ ក្នុងការបោះឆ្នោតរើសតំណាង
រាប់ចាប់តាំងពីថ្នាក់ក្រោមជាតិ រហូតទៅដល់ការរើសតំណាងរាស្ត្រនៅថ្នាក់ជាតិ ។
ទន្ទឹមនឹងគ្នានេះដែរ ក្រុមការងារចុះពង្រឹងខេត្តព្រៃវែងនៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន
លោក រិទ្ធា មេត្តា ក៏បានគូសបញ្ជាក់ដែរថា លោកតែងតែសង្កេតឃើញមានភាពអសកម្មមួយចំនួន
ក្នុងការដឹកនាំរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ តាមរយៈការប្រតិកម្មពីប្រជាជន
និងក្នុងបក្សនាពេលកន្លងមក។ ចំពោះបញ្ហាគ្រួសារនិយមដែលពលរដ្ឋមួយចំនួនអះអាងវិញ លោកយល់ថា
វាជាមូលហេតុមួយសំខាន់ ដែលអាចបណ្ដាលឲ្យសមាជិកបក្សអស់ជំនឿទុកចិត្តលើមេដឹកនាំបក្សរបស់ខ្លួន។
លោក រិទ្ធ មេត្តា បញ្ជាក់ថា “សម្រាប់ខ្ញុំ
គឺមិននៅក្នុងគណបក្សទេ តែតាមមើលឃើញជាក់ស្ដែង គឺច្រើនកន្លែង ដែលគេប្រតិកម្មរឿងការដឹកនាំតាមបក្សពួកនិយម
ផ្ដាច់ការហ្នឹង”។
លោកក៏បានបង្ហាញពីគោលនយោបាយ នៃគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋាន
ដែលអាចទាក់ទាញសកម្មជនបក្សផ្សេងមកចូលរួមជាមួយខ្លួនផងដែរ ដោយមិនប្រើលុយ
ឬល្បិចអូសទាញដូចបក្សមួយចំនួននោះដែរ ។ លោកបន្តថា បក្សមូលដ្ឋាន គឺជាបក្សដែលមានសហស្ថាបនិកភាគច្រើន
និងសំខាន់ៗ គឺជាបណ្ឌិត បញ្ញវន្ត និស្សិតជាដើម... ហើយជាពិសេសគឺមានគោលការណ៍រៀបចំឲ្យមានប្រជាធិបតេយ្យនៅមូលដ្ឋានតែម្ដង។
ចំណែកឯអ្នកវិភាគបញ្ហាសង្គម និងនយោបាយ
លោកបណ្ឌិត សេង សារី បានឲ្យដឹងថា ចំពោះគណបក្សនយោបាយនៅកម្ពុជា គឺពុំមានគណបក្សណាមួយ
ដែលអាចមានប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងពិតប្រាកដនោះទេ ។ លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា
ចំណែកឯរឿងទាក់ទិននឹងការដឹកផ្ដាច់ការរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិវិញ គឺលោកហាក់មិនទាន់មើលឃើញជាលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាញធំ
ដូចដែលការលើកឡើងរបស់ជំទប់ឃុំទី១ លោក ពៅ ហ៊ន់ នៅឡើយទេ។
លោកបណ្ឌិត សេង សារី បញ្ជាក់ថា “ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទៃក្នុងបក្សហ្នឹង
បើយើងសង្កេតមើលទៅ គឺនៅមានកម្រិតនៅឡើយ តែអាភាពផ្ដាច់ការក្នុងបក្ស ដែលខ្ញុំសង្កេតឃើញ
គឺមិនដល់ម្លឹងនោះទេ ហើយយើងទើបចាប់ផ្ដើមឃើញពន្លកតិចៗ របស់គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យមូលដ្ឋានប៉ុណ្ណោះ”។
លោកបានកត់សម្គាល់បន្ថែមថា ការចាកចេញរបស់សកម្មជនគណបក្សមួយទៅចូលរួមជាមួយនឹងគណបក្សមួយផ្សេងទៀត
គឺពុំមានអ្វីប្លែកនោះទេ ។
ជុំវិញការលើកឡើងទាំងជំទប់ទី១របស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ
និងអ្នកវិភាគ យើងមិនអាចសុំការបំភ្លឺពីលោក យឹម សុវណ្ណ អ្នកនាំពាក្យបក្សសង្គ្រោះជាតិ
និងលោក អេង ឆៃអ៊ាង អនុប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ បាននៅឡើយទេ ដោយទូរស័ព្ទចូលពុំមានអ្នកទទួល។
បញ្ហាគ្រួសារនិយម និងបក្សពួកនិយម ត្រូវបានអ្នកវិភាគ
និងពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន មើលឃើញថា មានស្ទើរគ្រប់កន្លែង គឺរាប់ទាំងក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ
ឬឯកជន រួមទាំងអង្គការសង្គមស៊ីវិលមួយចំនួនផងដែរ ជាពិសេសក្នុងក្បាលម៉ាស៊ីនដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា
សព្វថ្ងៃ។
គួររំលឹកឡើងវិញថា នៅថ្ងៃទី៦មីនា
កន្លងទៅនេះ លោក សួង សុភ័ណ្ឌ អតីតបេក្ខជនតំណាងរាស្ត្រ និងប្រធានក្រុមការងារមណ្ឌលប៉ៃលិន
ក៏បានប្រកាសលាឈប់ពីគណបក្សសង្គ្រោះជាតិផងដែរ៕
អត្ថបទសរសេរនៅថ្ងៃទី១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ២០១៧
របាយការណ៍ស៊ើបអង្កេត៖ ភាពមិនប្រក្រីតីផ្នែកនយោបាយ និងការប្រើប្រាស់ធនធានរដ្ឋមិនត្រឹមត្រូវ
នេះគឺជារបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតមួយរបស់អង្គការខុមហ្វ្រែលដែលចេញផ្សាយកាលពីឆ្នាំ២០១៦
ដែលស៊ើបអង្កេតអំពីរឿងរ៉ាវរស៊ើបមួយចំនួនក្នុងរដ្ឋការរបស់បក្សប្រជាជន ។
ចុចទីនេះដើម្បីមើលឯកសារ
តើកម្ពុជាពិតជាមានយុត្តិធម៌សង្គម ដែរឬទេ ?
យុត្តិធម៌
គឺជាពាក្យដែលគេតែងតែលឺនៅលើដងផ្លូវពីមួយអាណត្តិទៅមួយអាណត្តិ
ដែលពលរដ្ឋរងគ្រោះដីធ្លី ក្រុមអ្នករិះគន់ និងក្រុមអ្នកនយោបាយប្រឆាំង
អះអាងថា យុត្តិធម៌មិនមានទេ ។
យុត្តិធម៌ គឺជាបញ្ញត្តិនៅក្នុងច្បាប់ជាតិ-អន្តរជាតិ ដែលតុលាការជាអ្នកស្វែងរកការពិត ផ្ដល់សច្ចភាព
ជូនដល់ពលរដ្ឋគ្រប់រូប ដោយយកច្បាប់របស់ប្រទេស និងច្បាប់សង្គមជាគោល
ដើម្បីឱ្យគ្រប់ភាគីជម្លោះ ទទួលបានដោយស្មើភាពគ្នា និងស្ងប់ចិត្ត។
ប៉ុន្តែប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ដែលប្រមុខរដ្ឋាភិបាលថាជាប្រទេសដែលមាននីតិរដ្ឋនោះ
ទទួលរងការរិះគន់ថា ស្ថិតនៅក្រោមបបូរមាត់និងអារម្មណ៍របស់អ្នកកាន់អំណាច
ឬគេហៅថា ការអនុវត្តច្បាប់ តាមនីតិមាត់ជាដើម។
តើហេតុអ្វីបានកម្ពុជាក្លាយទៅជាប្រទេសនីតិមាត់បែបនេះ? សូមលោកអ្នកនាងស្ដាប់បទវិភាគរបស់លោក ទីន ហ្សាការីយ៉ា អំពីបញ្ហានេះ
ដូចតទៅ៖
ពាក្យថា យុត្តិធម៌ គឺជាពាក្យដែលងាយនិយាយ
ក៏ប៉ុន្តែសម្រាប់ការអនុវត្តជាក់ស្ដែងវិញ
គឺលំបាកសម្រាប់មនុស្សរស់នៅក្នុងសង្គមមួយ ដែលគ្មានសណ្ដាប់ធ្នាប់
និងការប្រើប្រាស់អំណាចជាធំ ដើម្បីប្រើគាបសង្កត់ទៅលើមនុស្សទន់ខ្សោយ
គ្មានលទ្ធភាពតបត
ហើយតុលាការមិនមែនជាទីកន្លែងសម្រាប់កាត់សេចក្ដីឱ្យមនុស្សជាទូទៅប្រកបដោយយុត្តិធម៌
មិនរើសអើងវណ្ណៈ ឋានៈ និងក្រុមបក្ខពួកនោះ។
សម្រាប់កម្ពុជា អ្នកនយោបាយបក្សកាន់អំណាច អះអាងថា
គឺជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ នីតិរដ្ឋ និងយកច្បាប់ជាធំ ។
ក៏ប៉ុន្តែក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្ដែង គេឃើញរដ្ឋាភិបាលតែងប្រើប្រាស់ច្បាប់ជាឧបករណ៍
គាបសង្កត់អ្នកដែលខ្លួនមិនពេញចិត្តទៅវិញ។
ជាទូទៅបណ្ដឹងដែលមានប្រសិទ្ធភាពនោះ គឺបណ្ដឹងរបស់មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា
បណ្ដឹងរបស់ក្រុមឈ្មួញដែលស្និទ្ធនឹងវណ្ណៈអ្នកកាន់អំណាច ។
មានករណីជាច្រើនដែលបង្ហាញថា
ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជាស្ថិតនៅក្រោម កណ្ដាប់ដៃអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។ ករណី
លោក កឹម សុខា នេះ
គឺជាឧទាហរណ៍មួយក្នុងចំណោមសំណុំរឿងជាច្រើនទៀតស្ទើរតែរាប់មិនអស់ ដែលលោក
ហ៊ុន សែន អាចបញ្ជាឱ្យតុលាការ ឬរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌
ចាត់ការបណ្ដឹងរបស់លោកនោះ។
អ្វីទៅជានីតិរដ្ឋ?
នីតិរដ្ឋ (Rule of Law) មានន័យថា “ រដ្ឋដែលប្រកាន់យកច្បាប់ជាធំ។
ន័យនីតិសាស្ត្រវិញ មានន័យថា ជាទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងរដ្ឋ ដែលទទួលស្គាល់
និងការពារសិទ្ធិសេរីភាព ធានានូវការប្រើប្រាស់សិទ្ធិសេរីភាព
មានតុលាការឯករាជ្យ ដែលជាស្ថាប័នស្វែងរក យុត្តិធម៌ ជូនពលរដ្ឋ
ការពារការអនុវត្តច្បាប់មិនឱ្យមានការរំលោភច្បាប់“។
រីឯ ពាក្យយុត្តិធម៌ វិញ តាមវចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជ ជួន
ណាត មានន័យថា ជាសេចក្ដីទៀងត្រង់ ការគួរតាមច្បាប់ធម៌ដែលគួរកាន់
ការប្រព្រឹត្តិត្រឹមត្រូវដូចជាការវិនិច្ឆ័យក្ដី ប្រកបដោយយុត្តិធម៌
កាត់ក្តីដោយសុចរិតធម៌។ ចំពោះនិយមន័យ យុត្តិធម៌ តាមទស្សនៈរបស់ប្លាតុង (Platon) គឺជាតម្លៃខ្ពស់បំផុត សម្រាប់ធ្វើឱ្យប្រទេស មានលំនឹង
និងសណ្ដាប់ធ្នាប់។ ទស្សនៈប្លាតុងនេះ បង្ហាញថា ដើម្បីឱ្យមានយុត្តិធម៌ទៅបាន
លុះណា ត្រូវរៀបចំមនុស្សម្នាក់ៗទៅតាមទីកន្លែង
និងទៅតាមអ្វីដែលមនុស្សទាំងនោះត្រូវធ្វើ ហើយមិនត្រូវរំលោភបំពាន
ទៅលើសកម្មភាពបំពេញការងាររបស់អ្នកទាំងនោះឡើយ។
នរណាក៏ដោយក៏ដឹងដែរថា លោក ហ៊ុន សែន
មានឥទ្ធិពលលើគ្រប់ស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់។ ចំពោះស្ថាប័នតុលាការវិញ
ក៏រងរិះគន់ខ្លាំងក្លាពីសាធារណជន ដែលអ្នកខ្លះ ដាក់រហ័សនាមថា
តុលាការគឺជាអាយ៉ងរបស់បក្សកាន់អំណាច ឬការអនុវត្តច្បាប់នោះ
គឺអនុវត្តតាមនីតិមាត់ជាដើម។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ លោក ហ៊ុន សែន
ក៏តែងតែប្រើប្រព័ន្ធតុលាការ ដើម្បីចាត់ការអ្នករិះគន់ ឬបក្សប្រឆាំងដែរ។
លោក ហ៊ុន សែន តែងតែឈ្នះក្ដីជានិច្ច ដូចជាករណីប្ដឹងប្រឆាំងលោក សម រង្ស៊ី
ពីបទបណ្ដឹងបរិហារកេរ្តិ៍ និងបណ្ដឹងផ្សេងៗទៀត។ បញ្ហានេះ
តាមមើលទៅទំនងជាលោក ហ៊ុន សែន យល់ថា លោកឈ្នះ
ក្រុមគ្រួសារលោកនិងបក្ខពួកលោកឈ្នះនេះហើយ ដែលជាយុត្តិធម៌សម្រាប់សង្គម
និងនីតិរដ្ឋក៏ថាបាន។ ប៉ុន្តែពាក្យថាយុត្តិធម៌នេះ ជំនួសមកវិញ
គឺធ្វើឱ្យពលរដ្ឋ និងអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងឈឺចាប់ ដូចជាករណី ចាប់លោក កឹម
សុខា ដាក់ពន្ធនាគារ ការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ
និងចាប់ចងអ្នករងគ្រោះដីធ្លីដាក់ពន្ធនាគារជាដើម។
ក្រៅពីនេះទៀត បញ្ហាសង្គមកើតមានជាហូរហែ
រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន មិនអាចដោះស្រាយបាន
ពិសេសទៅទៀតនោះ
ប្រជាពលរដ្ឋជាច្រើនខកចិត្តនឹងរដ្ឋាភិបាលទៅលើគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍តាមរយៈការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច
ឱ្យទៅក្រុមហ៊ុនឯកជនវិនិយោគដាំដើមកៅស៊ូ ការរាវរុករករ៉ែ
ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើ
ប្រព័ន្ធតុលាការមិនមែនជាកន្លែងកាត់សេចក្ដីឈរលើគោលការណ៍ឯករាជ្យ ឥតលម្អៀង
ឬយុត្តិធម៌នេះ។
ផ្ទុយទៅវិញ
ប្រជាពលរដ្ឋរាប់ម៉ឺនគ្រួសាររងទុក្ខទឹកភ្នែកដោយសារតែការអភិវឌ្ឍ
និងបង្កឱ្យមានជម្លោះដីធ្លីសឹងតែនៅពាសពេញប្រទេស។
ប្រព័ន្ធដោះស្រាយទំនាស់នៅក្នុងប្រទេសសព្វថ្ងៃ
មិនសូវមានប្រសិទ្ធភាពរាប់ទាំងមន្ត្រីនគរបាលយុត្តិធម៌ ពិសេសតុលាការដែលគេរកឃើញថា
តុលាការមិនឯករាជ្យ និងមិនមែនជាទីផ្ដល់យុត្តិធម៌ឱ្យជនរងគ្រោះ។ បញ្ហានេះ
ធ្វើឱ្យមានចលនាងើបតវ៉ាប្រឆាំងក្រុមឈ្មួញ
និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលងើបឡើងផុលផុស ពិសេសនៅឆ្នាំ២០១៣
ដែលជាឆ្នាំបោះឆ្នោតអាណត្តិទី៥។ ការតវ៉ាធ្វើបាតុកម្ម
បានរីករាលដាលដល់កម្មកររោងចក្រ
រហូតដល់ប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងកម្មករប្រើដុំថ្ម
តតាំងនឹងសមត្ថកិច្ចប្រើអាវុធបាញ់ប្រហារទៅលើកម្មករ
ធ្វើឱ្យមនុស្សជាច្រើននាក់ស្លាប់ និងរងរបួសនៅផ្លូវវ៉េងស្រេង
កាលពីឆ្នាំ២០១៤។ ទាំងនេះក៏អាចជាការដោះស្រាយទំនាស់ក្រៅប្រព័ន្ធតុលាការដែរ
ដែលរបបឯកបក្សដោះស្រាយ។
អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty
International) ធ្លាប់ចេញរបាយការណ៍
ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា
បញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការធ្វើជាឧបករណ៍ដើម្បីគាបសង្កត់បក្សប្រឆាំង
និងអ្នកដែលហ៊ាននិយាយរិះគន់រដ្ឋាភិបាល។ របាយការណ៍កម្រាស់
៤០ទំព័រមានចំណងជើងថា "តុលាការនៃភាពអយុត្តិធម៌" ការបង្ក្រាប
ភាពសកម្មតាមរយៈប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ព្រហ្មទណ្ឌក្នុងប្រទេសកម្ពុជា។
របាយការណ៍នេះក៏រៀបរាប់ពីការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការ ក្នុងការដាក់គំនាបទៅលើសកម្មជនដីធ្លី
មន្ត្រីនិងសកម្មជនបក្សប្រឆាំង អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស ជាដើម។
ជាងនេះទៅទៀត បក្សកាន់អំណាច ក៏មិនពេញចិត្តចំពោះសកម្មភាព
តវ៉ាទាមទាររកយុត្តិធម៌នៅទីសាធារណៈឡើយ។ ប្រជាពលរដ្ឋទំនងជាងមិនភ្លេចឡើយ
ចំពោះអំពើហិង្សាកាលពី២២ ឆ្នាំមុននៅកណ្ដាលក្រុងភ្នំពេញ គឺព្រឹត្តិការណ៍
បោកគ្រាប់បែកដៃ ៤គ្រាប់ទៅលើក្រុមកម្មករធ្វើបាតុកម្មដឹកនាំដោយ លោក សម
រង្ស៊ី នៅមុខមន្ទីររដ្ឋសភាចាស់ កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៩៧
ដើម្បីទាមទារលក្ខខណ្ឌការងាររបស់ក្រុមកម្មករ ការរកយុត្តិធម៌សង្គម
និងទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធតុលាការនោះ
បានបណ្ដាលឱ្យស្លាប់មនុស្សចំនួន ១៦នាក់ និងជិត ២០០នាក់រងរបួស។
រហូតមកទល់ពេលនេះ ក្រុមគ្រួសារមិនទាន់ទទួលយុត្តិធម៌នៅឡើយ
ទោះបីសំណុំរឿងនេះ មិនទាន់បិទបញ្ចប់នៅឡើយក្ដី។
ដោយឡែកសម្រាប់ក្រុមគ្រួសារ ឬលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រីផ្ទាល់វិញ
មិនអាចឱ្យអ្នកណាប៉ះមួយសរសៃសក់បានឡើយ។
ជាញញឹកញាប់តុលាការតែងតែចាប់ខ្លួនអ្នករិះគន់លោក ហ៊ុន សែន ធ្វើឡើងទាំង
ដោយផ្ទាល់ឬប្រយោល ទោះជាអតីតកូនចៅរបស់លោកផ្ទាល់ ក៏លោកមិនលើកលែងឱ្យដែរ។
លោកប្រើប្រាស់តុលាការ ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌ ដូចជាករណី
អតីតឧត្តមសេនីយ៍យោធាផ្កាយ១ លី ដាវីត បានសរសេរសារលើហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួន
រិះគន់ លោក ហ៊ុន សែន ថា ធ្វើអ្វីៗ ដើម្បីការពារអំណាច
និងដឹកនាំកម្ពុជាទាំងល្ងង់ខ្លៅនោះ ត្រូវបានតុលាការចាប់ខ្លួនភ្លាម
មិនបង្អង់យូរឡើយ។ ករណី លោក ផែង វណ្ណៈវិញ នរណាក៏ដឹងដែរថា
លោកជាមនុស្សបម្រើគណបក្សកាន់អំណាចដែរនោះ នៅពេលនិយាយប៉ះពាល់លោក ហ៊ុន សែន
តុលាការក៏ចាប់ខ្លួនភ្លាមៗដែរ ក្រោយពីមានបណ្ដឹងពីមេធាវីលោក ហ៊ុន សែន ដើម្បីស្វែងរកយុត្តិធម៌។
ប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ តែងយកច្បាប់ជាមូលដ្ឋាន
និងបែងចែកដាច់ពីគ្នារវាងអង្គការនីតិប្បញ្ញត្តិ និងនីតិប្រតិបត្តិ
គឺមានន័យថា អ្នកកាន់អំណាច មិនមានឥទ្ធិពល ទៅលើស្ថាប័នយុត្តិធម៌ឡើយ។
មកដល់ឆ្នាំទី៤០ នៃការកាន់អំណាចរបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា
ប្រទេសកម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលទៅក្នុងជ្រោះជ្រៅនៃរបបផ្ដាច់ការ ដែលជាទូទៅ
ច្បាប់គឺស្ថិតលើបបូរមាត់របស់អ្នកកាន់អំណាច ឬនីតិមាត់នោះឯង៕
ដោយ ហ្សាការីយ៉ា
សម្រួលអត្ថបទដោយ
ឃី ពិសី
សូមចុចរូបសញ្ញាហ្វេសប៊ុកដើម្បីចែករំលែកបន្ត....
Subscribe to:
Posts
(
Atom
)
