ពូ ពិសី - Pu Pisey

 

តបតាមការសំណមពរ៖ 🧳នេះគឺជាតម្លៃសេវាទាំងអស់ពាក់ព័ន្ធនឹងដីធ្លី ជៀសវាងចាញ់កលជនឆ្លៀតឪកាសទាមទារប្រាក់បន្ថែមលើសការកំណត់របស់ច្បាប់—————————— ⛳️សូមចែករំលែកទៅកាន់ពលរដ្ឋផ្សេងទៀតឲ្យបានដឹងផង

---------

ចុចទីនេះដើម្បីទាញយក 

------

មានសារៈសំខាន់សម្រាប់ពលរដ្ឋពាក់ព័ន្ធនឹងវត្ថុផ្សេងៗ ដែលតុលាការរឹបអូស ចាប់យក ឬដកហូត ក្នុងរឿងក្ដីព្រហ្មទណ្ឌ។

ទាញយកឯកសារចុចត្រង់នេះ 

 

ឯកសារច្បាប់អេឡិចត្រូនិក Ebook អាននៅលើទូរស័ព្ទដៃ
---------
សង្ខេបខ្លីខ្លឹមងាយយល់សម្រាប់ពលរដ្ឋទូទៅ -ទោះមិនចេះច្បាប់ក៏អានបានដែរ -អានបានគ្រប់ទីកន្លែងនៅលើទូរស័ព្ទ

👉 ទិញឥឡូវនេះត្រឹមតែ ៣ $ ប៉ុណ្ណោះ
👉 ទាក់ទងមកតេលេក្រាមនេះ https://t.me/piseylaw

 

 ឆ្កែមានសមត្ថភាពខ្ពស់ក្នុងការជួយកម្លាំងសន្តិសុខ ជាពិសេសប៉ូលិស ក្នុងការបំពេញការងារជាច្រើនប្រភេទ

 

នៅពេលគេនិយាយអំពីបទល្មើសព្រហ្មទណ្ឌក្នុងរឿងឃាតកម្ម គេផ្ដោតសំខាន់ណាស់ទៅលើការអនុវត្តវិធីសាស្ត្រក្នុងការវិនិច្ឆ័យ ស៊ើបអង្កេត និងបង្កើតជាប្រព័ន្ធមួយច្បាស់លាស់ ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រាកដថាដំណើរការនៃរឿងក្ដីត្រូវបានប្រព្រឹត្តទៅដោយត្រឹមត្រូវស្របតាមច្បាប់ និងផ្ដល់ភាពយុត្តិធម៌ច្បាស់លាស់នឹងរកឃើញឃាតករ។

 

កំណត់ទីតាំងបរិវេណ Securing the Scene

ការសង្កេតបឋម៖Initial Observation:

ការសង្កេតស៊ីជម្រៅ Detailed Observation:

កំណត់ហេតុ Documenting the Scene

 អត្ថបទស្ថិតក្រោមការរក្សាសិទ្ធិ ប្រសិនបើចង់បានអត្ថបទយកទៅប្រើសូមទាក់ទងមកម្ចាស់អត្ថបទ

ការសង្កេតកន្លែងហេតុដំបូងគឺមានសារៈសំខាន់ណាស់ ប្រសិនបើអ្នកមិនមានជំនាញទេ សូមទុកទីកន្លែងនេះឲ្យអ្នកមានសមត្ថកិច្ចធ្វើរឿងទាំងអស់នេះទៅចុះ ជៀសវាងប៉ះពាល់ភស្តុតាងណាមួយដែលអាចបំផ្លាញតំរុញតែមួយគត់ដល់រឿងក្ដីទាំងមូល ទោះបីអ្នកមានទំនាក់ទំនងល្អជិតស្និតនឹងជនរងគ្រោះកម្រិតណាក៏ដោយ។ ប្រសិនបើអ្នកជាអ្នកឃើញហេតុការណ៍ ឬបានមកដល់ទីតាំងកើតហេតុមុនគេ ត្រូវធ្វើចិត្តឲ្យស្ងប់កត់ត្រា ឬព្យាយាមចងចាំអ្វីដែលអ្នកបានឮ ឬបានឃើញប្រាប់ទៅសមត្ថកិច្ច។

 

01-កំណត់ទីតាំងបិរិវេណ Securing the Scene

 

-      បិទកន្លែងកើតហេតុ បង់ពណ៌លឿងព័ទ្ធជុំវិញទីតាំង៖ ហាមឃាត់ការចេញចូលរហូតដល់បញ្ចប់ប្រតិបត្តិការ ឬបើចាំបាច់ត្រូវដាក់កម្លាំងសមត្ថកិច្ចយាមកាមប្រសិនបើកាលណា ភ្នាក់ងារអាជ្ញាធរមិនទាន់បិទបញ្ចប់ការស៊ើបអង្កេតជាស្ថាពរទេ។

-      ត្រូវមានឧបករណ៍សម្ភារៈសម្រាប់បម្រើឲ្យការស៊ើបអង្កេត ដូចជាស្រោមដៃ ម៉ាស់​ ស្បែកជើងពិសេស

-      សម្លៀកបំពាក់ពេលចាប់ផ្ដើមចូលទីតាំង។

02-ការសង្កេតបឋម៖Initial Observation:

-      ឈរមើលទីតាំងកើតហេតុពីចម្ងាយសិន មើលគ្រប់ទិដ្ឋភាពទាំងអស់ ហើយវិភាគមើលពីជ្រុងមួយទៅជ្រុងមួយថាតើចំណុចកើតហេតុផ្ដើមចេញពីត្រង់ណា ។ ជនល្មើសដែលជាចោរ បាត់កាត់គន្លឹះបង្អួចទ្វារចំហៀងចូលក្នុងផ្ទះ ឡើងតាមជណ្ដើរ ចូលទៅចាក់សម្លាប់ម្ចាស់ផ្ទះដែលស្ត្រីដែលកំពុងដេកលើគ្រេក្នុងបន្ទប់រួចយកគ្រឿងអលង្ការចេញតាមទ្វារក្រោយបាត់។

-      ការដើរអង្កេត កំណត់អត្តសញ្ញាណវត្ថុនីមួយៗ ចាប់យកវត្ថុតាងដែលសង្ស័យ ឬអាចមានហានិភ័យ ថាតើមានពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើឃាតកម្មដែរឬទេ? មើលលក្ខខណ្ឌពន្លឺ ទីតាំង ទ្វាបង្អួត ភាពខុសប្រក្រតីនៃវត្ថុទាំងនោះ។ ក្លិន ឬឯកសារពាក់ព័ន្ធទីតាំង។ កំណត់ហេតុហៅចេញចូលទូរស័ព្ទ សារឆ្លងឆ្លើយ កំព្យូទ័រជាដើម។

03-សង្កេតស៊ីជម្រៅ Detailed Observation:

កំណត់ប្រព័ន្ធសើបអង្កេតផ្អែកលើទិដ្ឋភាពដែលយើងមើលឃើញ៖

-      ទីតាំង និងលក្ខខណៈនៃជនរងគ្រោះ​៖ រួមបញ្ជូលទាំងទីតាំងដែលជនរងគ្រោះដួល ឬស្លាប់ដែលបានរកឃើញ, របួស បាក់ដី បាក់ជើង ជាំក ឬស្នាមខាំ ដាច់សក់ ហើមប៉ោងកន្លែងណាមួយលើរាងកាយ។

-      ភស្តុតាងនៅទីតាំង៖ សង្កេត ៖ ម្រាមដៃ ក្រញ៉ៅដៃ មានដៃរលត់ ក្រចកដៃមានជាប់កំទិចក្រណាត់ ស្បែក ឬសក់ទេ, មើលអាវុធ, ស្នាមប្រឡាក់ឈាម ឬអ្វីគ្រប់យ៉ាងដែលនៅទីតាំងកើតហេតុ។

-      ត្រូវបោះលេខសម្គាល់លើវត្ថុតាងទាំងឡាយណាដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបទល្មើស ឳ.កាំបិតដែលរកឃើញមានស្នាមប្រឡាក់ឈាមជាដើម

-      សញ្ញាណនៃការបែកបាក់ទីតាំង៖ មើលថាតើមានការរុលចូលដោយបង្ខំ បំបែកបង្អួច ទ្វារ ឬឧបករណ៍សំខាន់ៗផ្សេងទៀតដែលជាតំរុយនៃបទល្មើស

-      ពិនិត្យមើលជននៅទីតាំង ឬក្បែរកន្លែងកើតហេតុ៖ អាចជាសាក្សី ឬសាច់ញាតិដែលបានឮឬបានឃើញហេតុការណ៍នៃផ្ទាល់ ឬមិនបានឃើញទេ តែពួកគាត់បានមកឃើញទីតាំងនេះមុនគេ។ សាកសួរ និងកត់ត្រាសម្ដីទាំងនោះ បើអាចថតសម្លេង ឬថតជាវិដេអូបានកាន់តែល្អ ងាយស្រួលយកមកមើលនិងវិភាគពេលក្រោយ។

04-កំណត់ហេតុ Documenting the Scene

-      ថតរូបពីជ្រុង ឬមុំផ្សេងៗគ្នា ពីទិសផ្សេងគ្នា ប្លង់ជិត Closeup ឬប្លង់ទូលាយ​ Wide angel យ៉ាងហោចណាស់គ្រប់សកម្មភាពឧក្រិដ្ឋទាំងអស់តែងកើតឡើងជា ៣ ជ្រុងផ្សេងគ្នា

-      គូសគំនូរស ឬគំនូសពីលើសាកសព ដើម្បីបង្ហាញពីប្លង់នៃទីតាំងកើតហេតុ រួចចាំថតរូប និងវិដេអូ មុនពេលលើកសាកសពចេញពីទីតាំង

-      ត្រូវពិនិត្យ និងថតកន្លែងសំខាន់ៗដែលពាក់ព័ន្ធដូចជាស្នាមរបួស ឈាម ឬថតវត្ថុតាំងនៅទីតាំងកើតហេតុទាំងអស់មុនដកយកវត្ថុទាំងនោះមកច្រកក្នុងថង់ទុកដោយមានចុះលេខផងដែរ។ សរុបជារួមខ្ញុំសង្ឃឹមថាអត្ថបទនេះនឹងក្លាយជាបំណិនមួយជួយដល់សង្គមជាតិរបស់យើងតាមរយៈអ្នកអានគ្រប់គ្នា៕

វិភាគដោយ ណារ៉ូ 
នាំមកជូនដោយ ពូ ពិសី

​​បរិហារកេរ្តិ៍ ជា​មូលដ្ឋាន គឺជា​ការនិយាយ​, ការសរសេរ​, ឬ​គំនូរ​ដែល​ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់កិត្តិយស​អ្នកដទៃ​។ មានន័យ​ថា​បន្ទាត់​ព្រំដែននៃសិទ្ធិបញ្ចេញមតិរបស់យើងត្រូវមានកម្រិតត្រឹមការប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិរបស់អ្នកដទៃ។​​ ​ការ​បរិហារ​​កេរ្តិ៍​ក្លាយ​ទៅជា​បទល្មើស​ដែល​អាច​ផ្តន្ទាទោស​បាន លុះត្រា​ណា​តែ​ការបរិហារកេរ្តិ៍នោះ​ធ្វើជា​សាធារណៈ​។ 

ប្រសិនបើលោកអ្នកចង់បានអត្ថបទនេះយកទៅប្រើប្រាស់សូមទាក់ទងមកម្ចាស់ស្នាដៃជាមុនសិន

ការបរិហារកេរ្តិ៍​ត្រូវបានធ្វើ​ឡើងនៅ​ទីកន្លែង​សាធារណៈ ឬ​តាម​ម​ធ្យោបាយ​ណាមួយ​ដែល​ពាក្យ​បរិហារកេរ្តិ៍​នោះ​ត្រូវ​បានឮ ​ឬ​ឃើញ​សុះសាយ​ជា​សាធារណៈ ដូចជា​តាមរយៈ កាសែត វិទ្យុ ទូរទស្សន៍ ឬ ​អ៊ិន​ធើ​ណែ​ត​ជាដើម​ (ពាក្យ​បរិហារកេរ្តិ៍​នៅ​ទីកន្លែង​ឯកជន​មិន​ត្រូវបាន​ផ្តន្ទាទោស​ទេ)​។​

 ហេតុដូច្នេះ​ហើយ​បានជា​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌខ្មែរ​មានតែ​បទ​បរិហារកេរ្តិ៍​ជា​សាធារណៈ តែ​មិនមាន​បទ បរិហារកេរ្តិ៍​ជា​ឯកជន ​ទេ​។​ អនុលោម​​តាម​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ​ដដែល បទ​បរិហារកេរ្តិ៍​ គឺជា​បទល្មើសលហុ តែ​មិន​មានទោស​ពន្ធនាគារ​ទេ (មាត្រា ៤៨ កថាខណ្ឌ ២ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ និយមន័យនៃបទលហុ)​។

 អ្នក​ដែល​ជាប់ទោស​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍​នេះ​គ្រាន់តែ​ត្រូវ​ពិន័យ​ជា​ប្រាក់​ពី មួយ​សែន រៀល​ទៅ​ដប់​លាន​រៀល និង​ត្រូវ​សង​សំណង​ខូចខាត​ដល់​ជន​រងគ្រោះដែល​ត្រូវ​បរិហារកេរ្តិ៍​ប៉ុណ្ណោះ​ ក៏ប៉ុន្ដែសំណងនៃខូចខាតដល់​ជនរងគ្រោះ​មិនដូចគ្នានោះទេ ឧទាហរណ៍ បរិហាកេរ្ដិ៍ទៅលើបុគ្គលដែលសាធារណជនទទួលស្គាល់ មានជាអាទិ៍ តារាចម្រៀង តារាសម្ដែង ការខូចខាតនៃកិត្ដិយសរបស់ពួកគាត់អាចមានទំហំច្រើនជាងបុគ្គលធម្មតា ប៉ុន្ដែ​ករណី​នេះ​មិន​មែន​ជា​ការ​រើស​អើង​ផ្នែកសិទ្ធិសេរីភាព ឬក៏ក្រុមបុគ្គលណាមួយឡើយ ក៏ព្រោះតែក្រុមដែលសាធារណជនទទួលនោះអាច​ត្រូវបាន​ធ្លាក់​ប្រជាប្រិយភាព ឬអាចត្រូវបានក្រុមហ៊ុនដែលជួលពួកគាត់ឱ្យធ្វើការផ្សព្វផ្សាយផលិតផលណាមួយ រួចត្រូវលុប​ចោល​កិច្ចសន្យា​នោះដោយ​ការ​បរិហាកេរ្ដិ៍​ខាងលើ​ផងដែរ។

 ទាំងនេះជាផលប៉ះពាល់ដែលធ្វើឱ្យទំហំនៃការខូតខាតមិនដូចគ្នា។

ខ្លឹមសារមាត្រា ៣០៥ នៃ​ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ចែងថា​៖​គ្រប់​ការអះអាង​បំផ្លើស ឬ ការ​ទំលាក់កំហុស​ដោយ​អ​សុទ្ធចិត្ត​លើ​អំពើ​ណាមួយ​ដែល​នាំ​ឲ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​កិត្តិយស​ឬ​កិត្តិ​ស័ព្ទ​នៃ​បុគ្គល​ឬ​នៃ​ស្ថាប័ន​គឺជា​ការបរិហារកេរ្តិ៍​។​​ត្រូវ​ពិន័យ​ជា​ប្រាក់​ពី ១០០.០០០ (​មួយ​សែន​) រៀល ទៅ ១០.០០០.០០០ (​ដប់​លាន​)​រៀល បទ​បរិហារកេរ្តិ៍​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​តាម​មធ្យោបាយ​ណាមួយ​ដូចតទៅ​៖

១.​ ​តាម​សំដី ទោះជា​ប្រភេទ​ណាក៏ដោយ​ដែល​បញ្ចេញ​នៅ​ទីសាធារណៈ ឬ​នៅក្នុង​សាលប្រជុំ​សាធារណៈ​។

​២.​​តាម​លិខិត ឬ​គំនូរ ទោះជា​ប្រភេទ​ណាក៏ដោយ​ដែល​ផ្សព្វផ្សាយ​នៅក្នុង​ចំណោម​សាធារណជន​ឬ​ដាក់តាំង​ឲ្យ​សាធារណ​ជន​មើល​។​

៣.​​តាម​គ្រប់​មធ្យោបាយ​ទូរគមនាគមន៍​សោតទស្សន៍​សម្រាប់​សា​ធារ​ជន​។
តើ​គ្រប់ការ​បរិហារកេរ្តិ៍​សុ​ទ្ធ​តែ​ត្រូវបាន​ផ្ត​ន្ទា​ទោស​​​ទាំងអស់​ដែរឬទេ​?​ ពាក្យ​បរិហារកេរ្តិ៍​ខ្លះ​អាច​ត្រូវ​អនុគ្រោះ​បាន ដោយ​សារ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ (មាត្រា៤១ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ)​ និង​ ការពារ​សេរីភាព​ក្នុងការ​និយាយ ក្នុងការ​សរសេរ (មាត្រា ៤ នៃ​ច្បាប់​ស្ដីពី​របប​សារ​ព័ត៌មាន)​។ បទបញ្ញត្តិ​ស្តី​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍ ត្រូវ​ថ្លឹងថ្លែង​សេរីភាព ក្នុងការ​និយាយ​និង​សរសេរ​ជាមួយនឹង​ការការពារ​កិត្តិយស​របស់​បុគ្គល​។ ​​

ដូច្នេះពាក្យ​ខ្លះ​ដែល​ចាត់ទុកថា​បរិហារកេរ្តិ៍ អាច​អនុគ្រោះ​ពី​ការទទួលខុសត្រូវ​បាន​បើ​៖

១.​​ការនិយាយ ​ឬ​ការសរសេរ​នោះ​ធ្វើឡើង​ដោយ​សុទ្ធចិត្ត

​២​.​ការនិយាយ​ ឬ​ការសរសេរ​នោះ​ជាការ​ពិត​

៣.​​ការនិយាយ​ ឬ​ការសរសេរ​នោះ​ជា​សេចក្តី​ថ្លែង​មតិ​។

​​តើ​អ្វី​ទៅ​ដែល​ហៅថា​“​សុទ្ធចិត្ត​”?​ សុទ្ធចិត្ត តាម​ភាសា​សាមញ្ញ គឺជា​អ្វីដែល​ធ្វើឡើង​ដោយស្មោះ​សរ​គ្មាន​បង្កប់​នូវ​គំនិត​ទុច្ចរិត​។ ក្នុងន័យ​​បរិហារកេរ្តិ៍ សុទ្ធចិត្ត​មានន័យ​ជា​មូលដ្ឋាន​ថា​ជន​ដែល​ត្រូវ​ចោទថា​បរិហារកេរ្តិ៍​គេ​នោះ បាន​បន្លឺ​ពាក្យ​ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​កិត្តិយស​មនុស្ស​ម្នាក់ទៀត ដោយសារ​គាត់​ចង់ឱ្យ​អ្នកដទៃ​ទៀត​ដឹង​ពីរឿង​អ្វីមួយ ក៏ប៉ុន្ដែ​គាត់​មិន​នឹកស្មានថា​ពាក្យ​ដែល​បន្លឺ​នោះ​ធ្វើ​ឱ្យប៉ះពាល់​ដល់​កិត្តិយស​មនុស្ស​ម្នាក់ទៀត ឬ គាត់​គ្មាន​ចេតនា​ចង់​បំផ្លាញ​មនុស្ស​នោះទេ​(អចេតនា)។​​ ច្បាប់​ខ្មែរ​យើង​មិនបាន​កំណត់ថា​កត្តា​អ្វីខ្លះ​ដែល​ហៅថា​សុទ្ធចិត្ត​នោះទេ​។ 

ប៉ុន្តែ តុលាការនៃប្រទេស​បារាំង  បានកំណត់​កត្តា​បួន​យ៉ាង​ដែល​អាច​យកមក​ពិចារណា​ថា តើ​ពាក្យ​សម្ដី​​មួយ​ជា​ពាក្យ​ដែល​បន្លឺឡើង ដោយ​សុទ្ធចិត្ត ឬ អ​សុទ្ធចិត្ត មានន័យថា​ចង់​បំផ្លាញ​គេ​ឬ​យ៉ាងណា​​?​​(ខ្ញុំភ្លេច​ឯកសារ​យោង​ ហើយ​)

កត្តា​ទាំង​បួន​យ៉ាងនោះ​គឺ​៖
១.​​ជន​ដែល​ជាប់ចោទ​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍ គ្មាន​ភាពជា​សត្រូវ​ជាមួយ​នឹង​មនុស្ស​ត្រូវ​រង​ការបរិហារកេរ្តិ៍ឡើយ​។ នេះ​មាន​ន័យ​ថា​ជនជាប់ចោទ​មិនមែន​និយាយ​បរិហារកេរ្តិ៍​មនុស្ស​ម្នាក់ទៀត​ដោយសារតែ​ខ្លួន​បានស្អប់​គាត់ ឬ​មាន​គំនុំ​ជាមួយ​គាត់​ពីមុន​មក​​នោះទេ​។​

២​.ពាក្យសម្ដីដែល​ជនជាប់ចោទ​និយាយ ឬ​សរសេរ​នោះ​ ធ្វើឡើង​ក្នុង​គោលដៅ​សមស្រប ដូចជា​ក្នុង​គោលដៅ​ចង់​ឱ្យ​សាធារណជន​ចាប់អារម្មណ៍​នឹង​បញ្ហា​អ្វីមួយ​ដែល​សំខាន់ ដើម្បីតែ​សុខុមាលភាព​របស់​សហ​គម​ន៍ ឬ សង្គម ឬ ប្រទេស​។​

៣.​ពាក្យសម្ដី​ដែល​ជនជាប់ចោទ​បាន​និយាយ ឬ​សរសេរ​នោះ ​ត្រូវបាន​គាត់​អង្កេតយ៉ាង​ម៉ត់ចត់ ជាមួយ​ប្រភព និង​ឯកសារយោង​នានា គឺ​មិនមែន​និយាយ ឬ​សរសេរ​តាម​ការ​នឹក​ស្រម័យរបស់ខ្លួនឯង​នោះឡើយ​។

 ឧទាហរណ៍ អ្នកកាសែត​មុននឹង​សរសេរ​អត្ថបទ​ណាមួយ គាត់​បានព្យាយាម​ស្វែងរក​ប្រភព​មួយចំនួន​ដើម្បី​បញ្ជា​ក់អំពី​ព័ត៌មាន​របស់​គាត់​ដោយភ្ជាប់ជាមួយគ្នានេះអត្ថបទនោះត្រូវជាការពិតផងដែរ។ 

ទោះបី​ជាគេ​ព្យាយាម​ស្វែងរក​ប្រភព​បាន​ច្រើន​មក​បញ្ជាក់​យ៉ាងណាក្តី ពេលខ្លះព័ត៌មាន​ដែល​ផ្សាយ​នោះ​ក៏នៅតែ​មិន​ពិត​ហើយ​បានធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​កិត្តិយស​​អ្នកដទៃ​។ ទោះជា​យ៉ាងណាក្តី ក្នុងករណី​បែបនេះអ្នកកាសែត​នោះ​នៅ​ទទួល​បាន​គុណប្រយោជន៍​ពី​កត្តា​មួយគឺកត្តា​សុទ្ធចិត្ត​ដែរ​។​

៤.​​ពាក្យសម្ដី​ដែល​ជនជាប់ចោទ​បាន​និយាយ​ ឬ​សរសេរ​នោះ​ មាន​តុល្យភាព​ ឬ​មានការ​ថ្លឹងថ្លែង​។ នេះ​មានន័យថា គាត់​មិន​មើល​តែមួយ​ជ្រុង​នៃ​ព័ត៌មាន​ទេ គាត់​ត្រូវ​បង្ហាញ​ឱ្យបានគ្រប់​ជ្រុងជ្រោយ​នៃ​ព័ត៌មាន​។ 

ឧ​ទា​ហរ​ណ៍ ក្នុងករណី​អ្នក​កាសែត​​ដែល​​រាយ​ការ​ណ៏​ពី​អំពើពុករលួយ​នៃ​មន្ត្រីរាជការ​ណា​ម្នាក់ ត្រូវតែ​បង្ហាញ​ពី​ព័ត៌មាន​ដែលបាន​ផ្តល់ឱ្យ​ដោយ​មន្ត្រី​នោះដែរ ​ដើម្បី​អាចឱ្យ​គាត់​មានឱ​កាស​បំភ្លឺ​ពី​ករណី​របស់គាត់​ផងដែរ​។

 ម្យ៉ាងវិញទៀត ការប្រើ​សម្ដីត្រូវឱ្យ​ល្មម គឺ​មិនត្រូវ​ហក់​ចូល​ក្នុងការ​សន្និដ្ឋានថា​អ្នកនេះ​ជា​ឧក្រិដ្ឋជន ឬជា​ជន​ក្បត់ជាតិ​នោះទេ​ ក៏ព្រោះតែអ្នកកាសែតមិនមែន​ជា​អង្គ​តុលាការ​ទេ ព្រោះផលវិបាកនឹងកើតមានឡើងនាពេលដែលអ្នកកាសែតបានផ្សាយថាជនម្នាក់បាន​ប្រព្រឹត្ដ​អំពើ​ឃាតកម្ម​ទៅលើជនរងគ្រោះ សម្ដី ឬការសរសេរ ត្រូវបានផ្សាយអស់រយៈពេលជាមួយ​ឆ្នាំកន្លងផុតទៅ ក្រោយ​មក​តុលាការរកមិន​ឃើញ​ថាបុគ្គលនោះបានប្រព្រឹត្ដអំពើឃាតកម្មឡើយ និងបានសម្រេចដោះលែងឱ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្ដែ​កេរ្ដិ៍​ឈ្មោះ​របស់គាត់ត្រូវបានអ្នកកាសែតសរសេរថាជាឃាតករៗពេញៗមាត់កាលពីឆ្នាំមុន។​​
តើ​ពាក្យ​ពិតជា​បទ​បរិ

ហារកេរ្តិ៍ដែរឬទេ​? ​ជា​ចំណុច​គោល អ្វីដែល​ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់​កិត្តិយស​អ្នកដទៃ​ជាការ​បរិហារកេរ្តិ៍​។ តែ​ច្បាប់​អនុគ្រោះ​ដល់​អ្នក​និយាយ​ការពិត ទោះបី​ពាក្យ​ដែល​បន្លឺឡើង​នោះ​ធ្វើឱ្យ​ប៉ះពាល់​ដល់ក​ត្តិ​យស​អ្នកដទៃ​ក៏ដោយ​។ មាន​ន័យ​ថា​ច្បាប់​មិន​ផ្តន្ទាទោស​អ្នក​ដែល​
និយាយ​ឬ​សរសេរ​ការពិត​នោះទេ​។ (ក៏ប៉ុន្ដែត្រូវបានគេប្រើប្រាស់ថាជាការញុះ​ញង់​ទៅ​វិញ​ ពិចារណាសិនមុននឹងនិយាយជាសាធារណៈ ពាក្យថាញុះញង់)

តើ​ការនិយាយ​ឬ​សរសេរ​សំដែង​មតិ​ជា​បទ​បរិហារកេរ្តិ៍​ដែល​ត្រូវ​ផ្តន្ទាទោស​ដែរឬទេ​? ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ មាត្រា ៤១ ធានា​សេរីភាព​ក្នុងការ​សំដែង​មតិ​។

 ដូច្នេះច្បាប់​ក៏​មិន​ដាក់ទោស​ចំពោះ​ការ​ថ្លែង​មតិ​ដែរ​។ បើ​ក្រឡេកមើល​មាត្រា ៣០៥ ក្រមព្រហ្មទណ្ឌ អំ​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍​សាធារណៈ មាត្រា​នេះ​ផ្តន្ទាទោស​តែ​ការ​ថ្លែង​ពី “អំពើ​” គឺ​អ្វីដែល​បានធ្វើ ឬ​ព្រឹត្តិការ​ណ៍ណាមួយ​ដែល​បាន​កើតឡើង តែ​មិនបាន​ផ្តន្ទាទោសលើ​ការ​ថ្លែង​មតិ​ទេ​។ ​មាន​សំណួរ​ចោទ​សួរថា​អ្វី​ជា “​អំពើ​” អ្វី​ជា “​មតិ​”? 

​​អំពើ​កើតឡើង​ដោយ​មនុស្ស​ធ្វើសកម្មភាព និយាយ​រួម​គឺជា​ព្រឹត្តិការ​ណ៍​កើតឡើង​ដោយ​ស្នាដៃ​អ្នក​ណាមួយ​(​យើង​មិន​និយាយ​ពី​បាតុភូតធម្មជាតិ​នៅ ទីនេះ​ទេ​)​។ ដូច្នេះ ព្រឹត្តិការ​ណ៍​ជា​អ្វីដែល​យើង​អាច​ផ្ទៀងផ្ទាត់​បាន​ថា វា​ពិតជា​បានកើត​ឡើង​មែន ឬ​ពិតជា​មិនបាន​កើតឡើង​ទេ​?

មតិ​មិនមែនជា​ព្រឹត្តិការ​ណ៍​ទេ​។ មតិ​ជាការ​យល់ឃើញ​របស់​ម​នុស្ស​ម្នាក់​លើ​បញ្ហា​ណាមួយ​ឬ​លើ​ព្រឹត្តិការណ៍​ណាមួយ​។ ដូច្នេះ គេ​មិនអាច​ថា​មតិ​មួយ​ពិត​ឬ​មិន​ពិត​ទេ តែ​គេ​អាច​និយាយថា “​មតិ​របស់លោក​អាច​ទទួលយកបាន ឬ​មិនអាច​ទទួលយកបាន​” “​មតិ​របស់លោក​សមរ​ម្យ​ដែរ​” ឬ “​មតិ​របស់លោក​មិន​សមរម្យ​ទេ​”​។

​​ ឧទាហរណ៍​ នៃ “អំពើ​” ៖ កាលពី​ខែ​មីនា​ព្រះរាជអាជ្ញា​នៃ​តុលាការខេត្ត​ព្រះសីហនុ​បាន​ទៅ​អនុវត្ត​សាលក្រម​បណ្តេញ​អ្នកភូមិ​ទឹកផុស។

​​ឧទាហរណ៍​ នៃ “​មតិ​” ៖ ការ​បណ្តេញ​​អ្នកភូមិ​ទឹកផុស​ចេញពី​ភូមិ​ជា​ការមិន​សមរម្យ ព្រោះ​គាត់​បានរស់នៅ​លើទឹក​ដី​នេះ​យូរហើយ​។​ ​អំពើ​៖ គេ​អាច​ផ្ទៀងផ្ទាត់​បាន​ថា​ការបណ្តេញចេញ​បាន​កើតឡើង​ពិតមែន​នៅ​ទឹកផុស ព្រោះ​គេ​អាច​មើល​តាម​របាយការណ៍​សារព័ត៌មាន ឬ​ចុះទៅពិនិត្យ​ផ្ទាល់​ដល់ទី​កន្លែង​។

​​មតិ ៖ នេះ​ជា​មតិ​របស់​មនុស្ស​ម្នាក់ ថា​ការបណ្តេញចេញ​នេះ​មិន​សមរម្យ​។ មនុស្ស​ខ្លះ​ថា​មិន​សមរម្យ​បើ​គិត​ទៅតាម​ការកាន់កាប់​ដី​យូរ​មកហើយ រីឯ​មនុស្ស​ខ្លះ​ទៀតថា​សមរម្យ បើ​យោងទៅតាម​ការសម្រេចរ​បស់​សាលក្រម​តុលាការ ព្រោះមានសំអាងហេតុ និងអង្គច្បាប់​។ មនុស្ស​ពីរ​នាក់​អាច​មើល​រឿង​តែមួយ​តែ​ឃើញ​ខុសគ្នា ទៅតាម​ការយល់ឃើញរ​បស់​ខ្លួន​។​​

តើ​អ្នកណាខ្លះ​ដែល​អាចដាក់​ពាក្យបណ្តឹង​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍​បាន​? ​អ្នក​ដែល​អាច​ប្តឹង​មនុស្ស​ម្នាក់ទៀត​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍​បាន លុះត្រាតែ​ជន​នោះ​យល់ឃើញថា កិ​តិ្ត​យស​របស់ខ្លួន​ត្រូវបាន​ប៉ះពាល់​។ ថ្វីបើ​បទ​បរិហារ​ក​រ្តិ៍ ស្ថិតក្នុង​ចំណោម​បទល្មើស​ព្រហ្ម​ទណ្ឌ ព្រះរាជអាជ្ញា​មិនអាច​ផ្តើម​បណ្តឹង​នេះ​ដោយ​ឯកឯង​បានទេ​។

កង​នគរបាល​ក៏​មិនអាច​ប្តឹង​អ្នកណាម្នាក់​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍ ជំនួស​ឱ្យ​ជនរងគ្រោះ​ពីបទ​បរិហារកេរ្តិ៍​បានដែរ​។ បណ្តឹង​ត្រូវតែ​ចេញ​ផ្ទា​ល់ពី​ជនរងគ្រោះ​(មាត្រា៣០៩ នៃ​ក្រម​ព្រហ្ម​ទណ្ឌ)។

​​តើ​ពេលណា​កិត្តិយស​របស់​អ្នកណាម្នាក់​ត្រូវបាន​ប៉ះពាល់​? ​កិត្តិយស​ត្រូវបាន​ប៉ះពាល់​នៅពេល ពាក្យសម្ដី​ដែល​ប្រើ​នោះ​ធ្វើ​ឱ្យជនរងគ្រោះ​នោះ ចុះថយ ឬ​បាត់បង់​ការ​រាប់អាន​ពី​សង្គម បាត់បង់ឱ​កាស​ការងារ ឱ​កាស​សេដ្ឋកិច្ច​។​ល​។

ឧទាហរណ៍ ការនិយាយ​ថា​ហាង​ទំនិញ​មួយ​លក់​របស់​ក្លែងក្លាយ ធ្វើ​ឱ្យម្ចាស់​ហាង​នោះ​បាត់បង់​នូវ​អតិថិជន​របស់គេ​។ ការ​និយាយថា​អ្នកណាម្នាក់​ជា​ឧក្រិដ្ឋជន ជា​មនុស្ស​ពុករលួយ ធ្វើ​ឱ្យជន​នោះ​បាត់បង់​ការ​រាប់អាន​ពី​អ្នកដទៃ ធ្វើឱ្យ​សង្គម​ស្អប់ខ្ពើម ឬ​បាត់បង់​ការងារ​។

 ផ្លូវថ្នល់​នៅក្នុង​ប្រទេស​កម្ពុជា ត្រូវ​បែងចែក​ជា ៦​ប្រភេទ ដូច​ខាងក្រោម៖

១. ផ្លូវ​ល្បឿនលឿន សំដៅ​ដល់ផ្លូវ​សម្រាប់​យានយន្ត​ធ្វើដំណើរក្នុងល្បឿនលឿនខុសពីផ្លូវធម្មតាបានចាប់ពី ៦០-១២០ Km/h ដែលផ្លូវនេះមានបំពាក់ឧបករណ៍ទំនើបៗ តាមដងផ្លូវការពារសុវត្ថិភាព...។

 

២. ផ្លូវជាតិ ផ្លូវ​ជាតិ សំដៅ​ដល់​ផ្លូវ​ភ្ជាប់​ចេញ​ពី​រាជធានី​ភ្នំពេញ ឆ្ពោះ​ទៅ​កាន់​ខេត្តក្រុងនានានៅ​ទូទាំង​ប្រទេស ផ្លូវនេះកំណត់ល្បឿនមិនលើស 90 km/h ឡើយ។

 

៣. ផ្លូវ​ខេត្ត គឺជាផ្លូវ​ភ្ជាប់​ចេញពីផ្លូវជាតិទៅកាន់ទីប្រជុំជននៃ​ខេត្ត​មួយ ឬឆ្ពោះ​ទៅកាន់​ទីរួម​ស្រុក ខណ្ឌ...។

 

៤. ផ្លូវ​ជនបទ ផ្លូវ​ជន​បទ សំដៅ​ដល់ផ្លូវ​ដែល​ភ្ជាប់ពី​ផ្លូវ​ជាតិ ផ្លូវ​ខេត្ត ឆ្ពោះ​ទៅកាន់​ក្រុង ទីរួម​ស្រុក ខណ្ឌ ទីប្រជុំជន​ឃុំ​សង្កាត់ និង​ទៅ​ភូមិ។

 

៥. ផ្លូវ​រាជធានី ផ្លូវ​ក្រុង និង​ផ្លូវ​ទីប្រជុំជន​នានា​ក្នុង​ខេត្ត ៖ ផ្លូវ​នេះសំដៅ​ដល់​ផ្លូវ​ថ្នល់​ដែល​ស្ថិតនៅ​ក្នុង​បរិវេណ​ភូមិសាស្រ្ត​រដ្ឋបាល​រាជធានី-ខេត្ត ដោយ​រួមមាន​ទ្រូង​ផ្លូវ ចិញ្ចើម​ផ្លូវ និង​ផ្លូវ​ថ្មើរជើង។

 

 ៦. ប្រភេទ​ផ្លូវផ្សេងៗ​ទៀត ដែល​កំណត់​ដោយ​រាជរដ្ឋាភិបាល៕

​យោងតាមច្បាប់ស្ដីពីការងារនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា វិវាទការងារត្រូវបានបែងចែកចេញជា ០២គឺ វិវាទបុគ្គល និងវិវាទការងាររួម ដែលវិវាទការងារទាំងពីរប្រភេទនេះត្រូវបានប្រើប្រាស់នូវយន្ដការពីរផ្សេងគ្នា ដើម្បីយកមកប្រើប្រា​ស់​​​ក្នុងការដោះស្រាយផងដែរ។ 

១-កតិកាសញ្ញា(Pact)=ជាកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលត្រូវបានធ្វើឡើងរវាងភាគីរដ្ឋពីរ ឬច្រើនជាងនេះ ទាំងផ្លូវការទាំងមិនផ្លូវការដើម្បី បម្រើផលប្រយោជន៍ ឬការពារគ្នាទៅវិញទៅមក (គេច្រើនធ្វើវាឡើងក្នុងពេលមានសង្គ្រាម)។
២-សន្ធិសញ្ញា(Treaty)=ជាកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិរវាងរដ្ឋនិងរដ្ឋ ក្នុងទម្រង់ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដោយស្ម័គ្រចិត្តពីគ្រប់ភាគីពាក់ព័ន្ធ ហើយស្ថិតក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ មានលក្ខណៈជាការចាប់បង្ខំ ឲ្យអនុវត្តជាចាំបាច់ ដោយមានអនុភាពតែទៅលើភាគីពាក់ព័ន្ធដែលចុះហត្ថលេខា ប៉ុណ្ណោះ (ឧ.សន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១ ស្ដីពីកម្ពុជា)។

៣-អនុសញ្ញា(Convention)=ជាទូទៅវាមានន័យដូចទៅនឹងសន្ធិសញ្ញាដែរ តែមានលក្ខណៈវិនិច្ឆ័យផ្សេងគ្នាដូចខាងក្រោម៖
-សន្មត់ដូចជាច្បាប់មានអនុភាពទូទៅ
--មានភាពប្រាកដប្រជាដែលត្រូវបានប្រជាជាតិទាំងមូលលើសាកលលោកសុខចិត្តទទួលយកជាកាតព្វកិច្ច ទោះបីខ្លួនមិនបានចុះហត្ថលេខាក៏ដោយ។
-មិនធ្វើឡើងចំពោះតែរដ្ឋពីរនោះទេ គឺត្រូវបើកឲ្យមានការចូលរួមពីសំណាក់សហគមន៍អន្តរជាតិទាំងមូល (ឧ.អនុសញ្ញាស្ដីពីទំនាក់ទំនងការទូត១៩៦១)។
-------
ឯកសារយោង៖ ពីក្រុមប្រឹក្សាជាតិភាសារខ្មែរ នៃទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងរាជបណ្ឌិតសភា៕

ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា​ មាន​សាលាដំបូង​ សាលាឧទ្ធរណ៍​ និង​តុលាការ​កំពូល​។​ តាម​មាត្រា​១២៨​ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ អំណាចតុលាការ​ជា​អំណាច​ឯករាជ្យ​ ធានា​រក្សា​អ​នា​គតិ​ និង​ការពារ​សិទ្ធិ​សេរីភាព​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​។​ រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ប្បញ្ញត្តិ​ទុក​អោយ​ការ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅ​នៃ​អំណាចតុលាការ​កំណត់​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ដោយឡែក​។​

​មាន​តែ​ចៅក្រម​ប៉ុណ្ណោះ​ដែល​មាន​សិទ្ធិ​ជម្រះក្ដី​។​ ចៅក្រម​ត្រូវ​បំពេញភារកិច្ច​នេះ​ដោយ​គោរព​ច្បាប់​យ៉ាង​ម៉ឺងម៉ាត់​ និង​អោយ​អស់ពី​ចិត្ត​ និង​សតិសម្បជញ្ញៈ​របស់​ខ្លួន​។8 សិទ្ធិ​ក្នុង​ការ​ទទួល​បាន​សវនាការ​ត្រឹមត្រូវ​ និង​យុត្តិធម៌​ មាន​ប្បញ្ញត្តិ​នៅ​ក្នុង​ច្បាប់​ និង​វិធាន​នីតិវិធី​ជា​ច្រើន​។​ សច្ចធារណ៍និរទោស​ បន្ទុកភស្តុតាង​ និង​វិធាន​គ្រប់គ្រង​ការ​ទទួលយក​ និង​ការ​ច្រានចោល​ភ័ស្តុតាង​ តួយ៉ាង​ដូច​ជា​ការ​ផ្តល់​សក្ខីកម្ម​ដោយ​បង្ខំ​ មាន​កំណត់​នៅ​ក្នុង​ក្រម​។​ ខណៈ​ដែល​តំណាង​ស្របច្បាប់​ គឺជា​សិទ្ធិ​របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​គ្រប់​រូ​ប​ ដូច​មាន​ចែង​នៅ​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ ប្រព័ន្ធ​ជំនួយ​ផ្នែក​ច្បាប់​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ទទួល​ការ​រិះគន់​ដោយ​កង្វះ​ខាត​មូលនិធិ​ឧបត្ថម្ភ​ និង​ ភាព​មិន​មាន​ប្រសិទ្ធិ​ភាព​។​ នៅ​ត្រឹម​ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០១៣​ បើ​ទោះជា​មាន​មេធាវី​ជំនួយ​ផ្នែក​ច្បាប់​សរុប​ចំនួន​ ៧៤​រូប​ មក​ពី​រាជរដ្ឋាភិបាល​ និង​អង្គការ​មិនមែន​រដ្ឋាភិបាល​ ខេត្ត​ចំនួន​ប្រាំពីរ​នៅ​ក្នុង​ ប្រទេស​នេះ​ មិន​មាន​មេធាវី​ជំនួយ​ផ្នែក​ច្បាប់​ទេ​។​9

​ក្រសួងយុត្តិធម៌​ ទទួលខុសត្រូវ​លើ​ “​ការ​ការពារ​ឯករាជ្យ​របស់​តុលាការ​”​ ជាមួយនឹង​រឿង​ក្តី​រដ្ឋប្បវេណី​ ព្រហ្មទណ្ឌ​ និង​ការ​លើកលែងទោស​ជា​ទូទៅ​ ការ​ចោទប្រកាន់​ជនល្មើស​ និង​កិច្ចការ​អន្តរជាតិ​។​10

នៅ​ខែវិច្ឆិកា​ ឆ្នាំ​២០១៤​ អ្នករាយការណ៍​ពិសេស​អង្គការសហប្រជាជាតិ​ទទួល​បន្ទុក​លើ​កិច្ចការ​ឯករាជ្យ​ភាព​របស់​ចៅក្រម​ និង​មេធាវី​ បាន​ជម្រុញ​ឱ្យ​ព្រះមហាក្សត្រ​បញ្ឈប់​ច្បាប់​ទាំងឡាយ​ណា​ ដែល​ទំនងជា​បង្កើន​ឥទ្ធិពល​អំណាចនីតិប្រតិបត្តិ​ទៅ​លើ​តុលាការ​ តាម​រយៈ​ក្រសួងយុត្តិធម៌​។​11 នៅ​ខែកញ្ញា​ ឆ្នាំ​២០១៥​ សមាគម​មេធាវី​អន្តរជាតិ​ បាន​ចេញ​របាយការណ៍​មួយ​ប្រកាស​ពី​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​ពុក​រលួយ​នៅ​គ្រប់​កំរិត​ ហើយ​ជា​ពិសេស​ក្រោម​ឥទ្ធិពល​របស់​គណបក្សកាន់អំណាច​។12​ ក្រសួងយុត្តិធម៌​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ បាន​ទទួលស្គាល់​ថា​ អំពើ​ពុក​រលួយ​ គឺជា​បញ្ហា​ ប៉ុន្តែ​អះអាង​ថា​ ស្ថានភាព​នេះ​ មិនអាក្រក់​ដូចដែល​សមាគម​មេធាវី​អន្តរជាតិ​ បាន​រាយការណ៍​នោះ​ទេ​ ព្រមទាំង​បាន​លើក​ជា​យោបល់​ថា​ របាយការណ៍​នេះ​ “​មិន​បាន​ឆ្លុះ​បញ្ចាំង​ឱ្យ​ពេញលេញ​ពី​ការ​ពិត​នៃ​វឌ្ឍនភាព​កំណែទម្រង់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​”​ ទេ​។13​

សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១៥​នេះ​ ស​ន្ទ​ស្សន៍​នីតិរដ្ឋ​ចេញ​ដោយ​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក​ បាន​ចាត់​ចំណាត់ថ្នាក់​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​ នៅ​លេខ​រៀង​ទី​៩៩​ ក្នុង​បណ្តា​ប្រទេស​១០២​នៅ​ទូ​ទាំង​ពិភពលោក​ និង​ក្នុង​ចំណាត់ថ្នាក​ទី​ ១៥​ នៃ​បណ្តា​ប្រទេស​អាស៊ី​ខាងកើត​ និង​អាស៊ី​ប៉ា​ស៊ី​ហ្វិ​ក​។​ ពិន្ទុ​ទាប​បំផុត​របស់​ប្រទេស​កម្ពុជា​នៅ​ក្នុង​តារាង​ស​ន្ទ​ស្សន៍​ គឺ​ដោយសារ​ការ​ប្រើ​ឥទ្ធិពល​មិន​សមរម្យ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ទៅ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​ព្រហ្មទណ្ឌ​ ខណៈ​ពិន្ទុ​ខ្ពស់​បំផុត​ គឺ​សម្រាប់​អវត្តមាន​នៃ​ជម្លោះ​ស៊ី​វិល​។​ 14

ប្រទេស​កម្ពុជា​បាន​ជាប់​ចំណាត់ថ្នាក់​ទី​ ១១២​ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ទាំងអស់​ចំនួន​ ១១៣​ ដែល​ត្រូវ​បាន​ធ្វើការ​ស្ទាបស្ទង់​នៅ​ទូ​ទាំង​ពិភពលោក​គឺ​នៅ​បន្ទាប់​ចុង​ក្រោយ​គេ​ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​ខាងកើត​ និង​អាស៊ី​ប៉ា​ស៊ី​ហ្វិ​ក​ស្តី​ពី​ការ​យល់​ដឹង​ផ្នែក​នីតិរដ្ឋ​ ដែល​បាន​ចេញផ្សាយ​ដោយ​គម្រោង​យុត្តិធម៌​ពិភពលោក​ផ្នែក​ច្បាប់​ដែល​មិន​ស្វែងរក​ប្រាក់​កម្រៃ​។​15 ស​ន្ទ​ស្សន៍​ស្ទាបស្ទង់​ពី​ការ​យល់​ដឹង​ផ្នែក​នីតិរដ្ឋ​ក្នុង​ប្រទេស​ ដោយ​ការ​ដាក់​ពិន្ទុ​ផ្អែក​ទៅ​លើក​កត្តា​ចំនួន​ប្រាំបី​ដែល​មាន​ដូច​ជា​ការ​ប្រើប្រាស់​អំណាច​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ ការ​គ្មាន​អំពើ​ពុក​រលួយ​ ការ​បើកចំហ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​សណ្តាប់ធ្នាប់​ និង​សន្តិសុខ​ ការ​អនុវត្ត​ច្បាប់​ និង​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​ជាដើម​។​

ខណៈ​ដែល​រដ្ឋធម្មនុញ​មាន​ឋានានុក្រម​ខ្ពស់​ជាង​ច្បាប់​ទាំងឡាយ​នៅ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ នៃ​ព្រះរាជាណាចក្រ​កម្ពុជា​ គឺជាស្ថាប័នដែលមានសិទ្ធិសម្រេចសេចក្តី​លើ​សំណួរ​ទាំងឡាយ​ ដែល​ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​ធម្មនុញ្ញភាព​របស់​ច្បាប់​ជា​ធរមាន​ សេចក្តី​ព្រាង​/​សេចក្តី​ស្នើ​ច្បាប់​ និង​កិច្ច​រដ្ឋបាល​។​

សេចក្តីសម្រេច​របស់​ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ គឺជា​សេចក្តីសម្រេច​ចុង​ក្រោយ​ និង​បិទផ្លូវ​តវ៉ា​ ប៉ុន្តែ​ស្ថាប័ន​នេះ​ មិន​អាច​ផ្តួចផ្តើម​កិច្ចការ​ពិនិត្យ​ធម្មនុញ្ញភាព​នេះ​ ដោយ​ឯកឯង​បាន​ទេ​។​ ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ​ មាន​សមាជិក​ចំនួន​ ៩​រូប​ ដែល​តែងតាំង​ដោយ​ ព្រះមហាក្សត្រ​ រដ្ឋសភា​ និង​ឧត្តម​ក្រុមប្រឹក្សា​នៃ​អង្គចៅក្រម​ សម្រាប់​អាណត្តិ​ ៩​ឆ្នាំ​។​

ក្រុមប្រឹក្សា​ មិន​អាច​ធ្វើ​វិសោធនកម្ម​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ដោយ​ខ្លួនឯង​បាន​ទេ​ ប៉ុន្តែ​អាច​ផ្តល់​យោបល់​រដ្ឋសភា​ឱ្យធ្វើ​វិសោធនកម្ម​បាន​។​

ជាបន្តទៅទៀតនេះយើងនឹងស្វែងយល់បន្ថែមអំពីដំណើរដើមទងនៃក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ៖