ពូ ពិសី - Pu Pisey

 តើរឿងបាក់បែកបន្ទាយលង្វែក

ដោយសារតែប្រជាជនកាប់ឆ្ការព្រៃឬស្សី ដើម្បីយកប្រាក់ឌួង ឬយ៉ាងណា?

(ដោយ៖ បណ្ឌិត ចិន្ត ច័ន្ទរតនា)

ដោយសារមានចម្ងល់ខ្លាំងពាក់ព័ន្ធនឹងប្រវត្តិសាស្ត្រខ្មែរនៅចុងស.វទី១៦ ដែលបានសរសេរថា ការបែកបាក់បន្ទាយលង្វែក (នៅក្នុងឆ្នាំ១៥៩៤) គឺដោយសារតែទ័ពសៀមបាញ់ប្រាក់ឌួងចូលក្នុងគុម្ពឬស្សីដែលជាកំពែងការពារដ៏រឹងមាំនោះ ខ្ញុំបានយកសៀវភៅ ព្រះរាជពង្សាវតាអយុធ្យា របស់ប្រទេសថៃ មកផ្ទៀងផ្ទាត់។ ចាប់ពីទំព័រទី១៣៩ ដល់ ១៥៤ គេបានសរសេរអំពីចម្បាំងរបស់ព្រះចៅ នរេន្ទ្រសូរ (King Naresuan) បានធ្វើសង្គ្រាមជាមួយនឹងក្រុងកម្ពុជាធិបតី ក្រោយពីបានវាយបកទៅលើព្រះចៅនៃរាជវង្សតុងអ៊ូ (Tongoo) នៅរាជធានីហង្សាវតីរួចមក។

នៅក្នុងសង្គ្រាមជាមួយខ្មែរលើកនេះ សៀមបានកែនកងទ័ពមានទាំងជើងគោក និងជើងទឹក កងទ័ពសេះ កងទ័ពដំរី ជាច្រើនកង ដើម្បីវាយបង្ក្រាបមកលើទ័ពខ្មែរ។ សៀមបានប៉ះប្រយុទ្ធជាមួយកងទ័ពខ្មែរនៅក្រុង (បន្ទាយ?) បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ និងនៅស្រុកបរិបូរណ៍ ដែលធ្វើអោយកងទ័ពទាំងសងខាងស្លាប់ជាច្រើនម៉ឺននាក់។ ព្រះរាជពង្សាវតាអយុធ្យា ក៏បានរៀបរាប់អំពីវីរៈភាពរបស់កងទ័ពខ្មែរដែលមានថ្វីដៃខ្លាំងពូកែ សុខចិត្តពលីជីវិតនៅក្នុងសមរភូមិ មិនចុះញ៉មជាមួយទ័ពសៀមជាដាច់ខាត់។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក្តី ដោយសារកងទ័ពសៀមមានចំនួនច្រើនជាង ទើបធ្វើអោយបន្ទាយការពារតាមតំបន់នីមួយៗ ត្រូវបានទ័ពសៀមដណ្តើមបាន ព្រមទាំងបានចាប់ចៅហ្វាយខេត្តទាំងនោះជាឈ្លើយសឹកទៀតផង។

លុះពេលវាយមកដល់រាជធានីលង្វែក (Lawaek) ស្តេចនរេន្ទ្រសូរ បានចេញព្រះរាជបញ្ជាអោយកងទ័ពគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ឡោមព័ទ្ធបន្ទាយ។ ព្រះរាជពង្សាវតាអយុធ្យាបានសរសេរថា៖

".....ព្រះចៅនរេន្ទ្រសូរ បានគង់ប្រថាប់នៅលើដំរីខាងមុខកងទ័ព ដើម្បីប្រយុទ្ធនៅក្នុងសមរភូមិ។....ព្រះបាទអគ្គទសរតន៍ ក៏គង់នៅលើដំរីខាងមុខកងទ័ពដែរ។...រីឯកងទ័ពស្រួចដ៏ក្លាហាន(សៀម) ក៏បានឈរនៅលើខ្នងដំរីនៅពីក្លោងទ្វារខាងជើងដែរ ដឹកនាំដោយ Praya Maha Yotha។ Praya Maha Yotha, Praya Si Ratcha Decho, Praya Thai Nam និង Praya Ratcha Manu បានបញ្ជាដំរីរបស់ពួកគេសំរុកចូលទៅកំទេចទ្វាររាជធានី។ កងទ័ពខ្មែរដែលឈរការពារនៅតាមច្រកទ្វារនីមួយៗបានបាញ់ព្រួញ កាំភ្លើងតូច-ធំ និងគ្រាប់រំសេវចេញទៅគ្រប់ជ្រុងទាំងអស់ ធ្វើអោយទ័ពសៀមស្លាប់ និងរបួសជាច្រើននាក់។ ប៉ុន្តែ Praya Maha Yotha នៅតែបញ្ជាដំរីអោយរត់ទៅមុខ និងកំទេចទ្វាររបស់រាជធានីអោយទាល់តែបាន។ ទីបំផុត នៅថ្ងៃសៅរ៍ ៣កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំវក ក្លោងទ្វារបន្ទាយ ឬរាជធានីលង្វែក ក៏ត្រូវបានដួលរលំ។ ទាហ៊ានសៀមបានចូលទៅក្នុងរាជធានី និងចាប់ខ្មែរជាច្រើននាក់ ហើយបានចាប់យកស្តេចខ្មែរទៅថ្វាយស្តេចសៀម។..."

ត្រង់ចំណុចនៃការរៀបរាប់អំពីចម្បាំងនេះ ខ្ញុំមិនបានឃើញសៀវភៅ ព្រះរាជពង្សាវតាអយុធ្យា និយាយអំពីការបាញ់ប្រាក់ឌួងចូលក្នុងគុម្ពឬស្សីឡើត។ ហេតុនេះ យើងគួរតែពិចារណា និងសិក្សាលើសៀវភៅ ព្រះរាជពង្សាវតាខ្មែរឡើងវិញ ដែលបានលើកឡើងថា ទ័ពសៀមបានបាញ់ប្រាក់ឌួង ហើយប្រជាជនខ្មែរខ្លួនឯងជាអ្នកកាប់ឆ្ការព្រៃឬស្សីទាំងនោះ ទើបធ្វើអោយទ័ពសៀម មានឱកាសវាយចូល និងកំទេចរាជធានីបាន។ តើរវាងរាជពង្សាវតាខ្មែរ និងអយុធ្យា មួយណាដែលយើងអាចទុកចិត្តបាន?

សូមបញ្ជាក់ផងដែរថា បើយោងតាមឯកសារព្រះរាជពង្សាវតាខ្មែរគ្រប់ច្បាប់ទាំងអស់ ព្រះបាទសត្ថា(ទី១) បានយាងចេញទៅគង់នៅជើងព្រៃ រួចបន្តដំណើរទៅស្ទឹងត្រែង និងធ្វើដំណើរទៅគង់នៅវៀងច័ន្ទ រហូតសោយទីវង្គត់នៅទីនោះ។ អ្នកដែលសៀមចាប់យកទៅនោះគឺ ព្រះស្រីសុរិយោពណ៌ ដែលជាព្រះអនុជរបស់ព្រះរាជា ហើយដែលនៅចាំការពារបន្ទាយចុងក្រោយរហូតដល់សៀមវាយបែករាជធានី។ ប្រជាជនខ្មែរប្រមាណជាង១០ម៉ឺននាក់ (ឯកសារខ្លះថា ៤ម៉ឺនគ្រួសារ ខ្លះថា៨ម៉ឺនគ្រួសារ…) មានទាំងព្រះញាតិវង្សានុវង្ស មន្ត្រី មេទ័ព អ្នកចេះដឹង សិល្បករ តន្ត្រីករ និងប្រជាជនទាំងក្មេងទាំងចាស់ ត្រូវបានសៀមគៀរយកអៅស្រុកសៀមទាំងអស់។ សៀមបានដុតក្រុងលង្វែកទាំងមូល និងបានប្រមូលទ្រព្យសម្បត្តិ គម្ពីរ ក្បួនច្បាប់… ដែលធ្វើអោយខ្មែរបាត់បង់ខ្លាំងជាងពេលណាៗទាំងអស់។

(By Dr. Chen Chanratana / 17-05-2016 - reposted on Sep. 13, 2022)

ប៉េកាំង)៖ បណ្ដាប្រទេសលោកខាងលិចដឹកនាំដោយសហរដ្ឋអាមេរិក បានថ្កោលទោស និងកំពុងបង្កើនការដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចប្រឆាំងនឹងរុស្ស៊ី ជុំវិញសង្រ្គាមនៅអ៊ុយក្រែន ដែលលោក ពូទីន ហៅថាជា «ប្រតិបត្តិការយោធាពិសេស»។ អាមេរិក និងសម្ពន្ធមិត្តអឺរ៉ុបក៏បានអំពាវនាវឱ្យចិនថ្កោលទោស សកម្មភាពរបស់រុស្ស៊ី ដែលពួកគេចាត់ទុកថាជាទង្វើឈ្លានពានផងដែរ។ ប៉ុន្តែ ចាប់តាំងពីលោក ពូទីន បញ្ជាឱ្យកងទ័ពរុស្ស៊ីវាយលុកចូលអ៊ុយក្រែន កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកុម្ភៈមក ចិននៅតែប្រកាន់ជំហរមិនច្បាស់លាស់។

តម្រាពិជ័យសង្គ្រាមស៊ុនជឺ គឺជាក្បួនយុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមចំណាស់មួយ ត្រូវបានបណ្ដាអ្នកនយោបាយ វិនិយោគិន ទទួលស្គាល់ព្រមទាំងយកទ្រឹស្ដីទាំងនោះ មកអនុវត្តន៍ប្រើប្រាស់ ​ប្រកបដោយជោគជ័យជាច្រើនដំណាក់កាលមកហើយ។ គម្ពីនេះត្រូវបានចងក្រងជាបន្ទះឬស្សី ដោយអ្នកប្រាជ្ញចិនម្នាក់ឈ្មោះ ស៊ុនជឺ កើតឆ្នាំ ៥៥១-៤៩៧ មុន គ.ស សម័យខុងជឺនៅមានជីវិតរស់។ ផ្អែកតាមឯកសាររបស់លោក គឹម ចាន់ណា ដែលប្រែសម្រួលជាភាសារខ្មែរ។

ស៊ុនជឺ ពោលថា៖

ការធ្វើសឹកសង្គ្រាម គឺជាកិច្ចការដ៏មានសារៈសំខាន់បំផុតរបស់ប្រទេសជាតិ ជារឿងស្លាប់រស់ អាចធ្វើឲ្យប្រទេសគង់វង្ស ឬរលាយ ដែលគេចាំបាច់ត្រូវយកមកពិគ្រោះពិចារណាឲ្យបានល្អិតល្អត់បំផុត។ ងាកមកអាជីវកម្មវិញ ការប្រើយុទ្ធសាស្ត្រដណ្ដើមយកទីផ្សារប្រកួតប្រជែង ផ្ដួលគូប្រកួត គឺជារឿងធ្វើឲ្យក្រុមហ៊ុន រីកចម្រើនមានឈ្មោះបោះសំឡេង តែក៏អាចធ្វើឲ្យក្រុមហ៊ុននោះធ្លាក់ខ្លួនបរាជ័យក្ស័យធនបានដែរ ព្រោះតែការប្រកួតជ្រុលហួសហេតុ លែងគិតពីផលប្រយោជន៍ធ្វើយ៉ាងណាឲ្យតែភាគីម្ខាងដួល។

ហេតុនេះហើយ គេត្រូវពិចារណាទៅលើគោលការណ៍គ្រឹះទាំង ៥ប្រការមានជាអាទិ៍៖

ប្រការ១៖ គុណធម៌ មានន័យថា ត្រូវតាំងខ្លួនឲ្យមានភាពជាអ្នកដឹកនាំ សមហេតុសមផល ទើបអាចធ្វើអ្នកក្រោមបង្គាប់ រួមចិត្តរួមគំនិតដើរតាមមាគ៌ា មិនរួញរាចំពោះឧបសគ្គបាន។

ប្រការ២៖ អាកាស មានន័យថា ធ្វើអ្វីត្រូវពឹងផ្អែកទៅលើការប្រែប្រួលរបស់ពេលវេលា យប់ឬថ្ងៃ ភាពក្ដៅ ឬរងា ថាតើពេលណាគួរវាយលុក ពេលណាមិនគួរវាយលុក។

ប្រការ៣៖ ភូមិសាស្ត្រ មានន័យថាទីតាំង ខ្ពស់ ឬទាប ជិតឬឆ្ងាយ តូចចង្អៀត ឬធំទូលាយ សម្បូណ៍ដោយគ្រោះថ្នាក់ឬមានសុវត្ថិភាព។

ប្រការ៤៖ មេទ័ព គឺជាបុគ្គលដឹកនាំដែលប្រកបដោយបញ្ញាញាណ មានសច្ចធម៌ ក្លាហាន និងភាពម៉ឹងម៉ាត់។ បើងាកមកអាជីវកម្មគឺសំដៅដល់ បុគ្គលដែលមានសិទ្ធិក្ដោបក្ដាប់នូវបទបញ្ជាទូទៅបន្ទាប់ពីថ្នាក់លើបំផុត ដោយបុគ្គលម្នាក់នេះត្រូវតែមានស្មារតីល្អ មោះមុត និយាយហើយគឺធ្វើ។

ប្រការ៥៖ ច្បាប់វិន័យ គឺជារបៀបចាត់ចែងកម្លាំងទ័ព ចាត់ចែងមុខតំណែង វិន័យទ័ព និងការចំណាយ។ ចំពោះអាជីវកម្ម គឺជាកម្រិតបទបញ្ជាផ្ទៃក្នុងក្រុមហ៊ុន ដោយកំណត់អំពីរបៀបដែលបុគ្គលិកត្រូវធ្វើការ ចាត់ចែងមុខតំណែងទៅតាមសមត្ថភាព ចំណែកឯការចំណាយគឺត្រូវប្រើដោយពេលចាំបាច់ និងមានខ្ទង់ច្បាស់លាស់។

ដោយហេតុនេះ គេត្រូវប្រៀបធៀបប្រការទាំង៥ ដើម្បីរកឲ្យឃើញថា៖

តើភាគីណា មានអ្នកដឹកនាំប្រកបដោយគុណធម៌ដែលអាចធ្វើឲ្យគេរួមចិត្ត រួមគំនិតជួយដោយស្មោះអស់ពីចិត្ត?

តើពេលវេលានេះនឹងអំណោយផលដល់ភាគីណាមានអាទិភាពជាង ដើម្បីវាយលុក?

តើទីតាំង ឬភូមិសាស្ត្រតំបន់នេះនឹងឲ្យយើងវាយលុកភាគីម្ខាងទៀតបានដែរឬទេ?

តើមេទ័ព ឬនាយកប្រតិបត្តិរបស់ភាគីណាមានសមត្ថភាពជាង ក្នុងការគ្រប់គ្រងទ័ព ឬបុគ្គលិកបានល្អជាង?

តើកងទ័ព ឬបុគ្គលិក របស់ភាគីណាគោរពបទវិន័យបានល្អជាង?

ក្រោយប្រៀបធៀបកម្លាំងទាំងសងខាងបានហើយ ជំហានបន្ត គេត្រូវបង្កើតស្ថានការណ៍ផ្សេងៗ ដោយមិនអាចអនុវត្តវិធីទាំងនេះងាប់ក្រឡាបានឡើយ បើដល់កាលៈទេសៈត្រូវបត់បែន ត្រូវតែបត់បែនធ្វើយ៉ាងណា ឲ្យតែមានប្រយោជន៍។

យុទ្ធសាស្ត្រសង្គ្រាមនេះ គឺជាវិធីឧបាយកល ហេតុនេះទោះជាអាចវាយឈ្នះ គេត្រូវសម្ដែងថាវាយមិនឈ្នះ បើមានបំណងវាយលុក ត្រូវសម្ដែងថាខ្លួនគ្មានបំណងវាយលុក ជិតដល់ពេលវាយ ត្រូវសម្ដែងថាមិនទាន់ដល់ពេល។

ត្រូវបោកបន្លំសត្រូវ ក្នុងពេលកំពុងចលាចល ត្រូវវាយសង្គ្រុប។ ពេលសត្រូវកំពុងខ្លាំងចូលត្រៀមកម្លាំង និងពង្រឹងអំណាចខ្លួនឯង។ ពេលខ្មាំងកំពុងស្រែកហ៊ោរ ត្រូវគេចចេញសិន។ ពេលសត្រូវកំពុងខឹង ត្រូវពន្យុះឲ្យវិលក្បុង។ បើសត្រូវមានអំណួតត្រូវដាក់ខ្លួនឲ្យទាប ទុកឲ្យគេក្អេងក្អាង។ បើសត្រូវមានសាមគ្គី ត្រូវបំបែកបំបាក់។ ពេលខ្មាំងសម្រាក ត្រូវរំខាន ពេលគេភ្លេចខ្លួនត្រូវវាយប្រហារ នៅកន្លែងដែលគេមិននឹកស្មានដល់។

ល្បិចទាំងនេះត្រូវតែលាក់ការណ៍សម្ងាត់ទើបមានប្រសិទ្ធិភាព។​ បើមិនចាំបាច់កុំប្រយុទ្ធ ហើយបើសិនឈ្នះដោយមិនចាំបាច់ប្រយុទ្ធ នោះគឺជាការល្អបំផុតហើយ។

ស៊ុនជឺ បានឲ្យយើងប្រមើលពីស្ថានការណ៍ការសំខាន់ៗ មុននឹងបើកឆាកធ្វើសង្គ្រាម មិនថាទាំងស្ថានការណ៍នយោបាយ ឬអាជីវកម្មនោះទេ។ ត្រូវពិនិត្យឲ្យបានល្អិតល្អន់ពីភាគីសង្គ្រាម ឬភាគីនៃគូប្រជែង និងកំណត់ផែនការ បែបពិចារណាប្រៀបធៀប ដើម្បីដឹងពីចំណុចខ្លាំង ឬខ្សោយ កត្តាដែលអាចចាញ់ ឬកត្តាដែលអាចនាំឲ្យឈ្នះ ដោយយកប្រការទាំង ៥មកពិនិត្យ។ ស៊ុនជឺបានពោលថា «ស្គាល់ពីខ្លួនឯង ស្គាល់ពីសត្រូវ ច្បាំង១០០ដង ឈ្នះទាំង ១០០ដង»។

គុណធម៌ គឺជាអ្វីដែលស៊ុនជឺ លើកមកប្រៀបធៀបមុនគេក្នុងបណ្ដាប្រការទាំង ៥។ ដោយឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញថាក្រុមអ្នកនយោបាយ ឬមេដឹកនាំក្នុងអាជីវកម្មដែលអាចមានជ័យជំនះក្នុងសមរភូមិបាន គឺត្រូវតែធ្វើ​​​​កំណែទម្រង់ដើម្បីឲ្យឲ្យ គេគោរពស្រលាញ់ គឺរាប់ទាំងជនទូទៅ ត្រូវតែធ្វើយ៉ាងណាឲ្យបុគ្គលិករបស់ខ្លួនចេះ គោរពគ្នា មានគំនិតចុះសម្រុងជាមួយថ្នាក់ដឹកនាំ នោះទើបគេអាចបោះជំហានទៅមុខរកភាពរីកចម្រើនឃើញ៕​

1. 
2. ផ្អែកតាមប្រភពពី​មន្ត្រី​យោធាឥណ្ឌា​ និងអ្នកវិភាគអន្តរជាតិ ​បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា​ ភ្ញៀវ​ទេសចរ​ចិន​ ទំនងជា​ទទួល​បាន​ប្រាក់ឧបត្ថម្ភ​ឱ្យ​មក​ធ្វើ​ទេសចរណ៍​នៅ​កម្ពុជា​ ពី ​រដ្ឋ ​ជាតិចិន​ (CNTA)​ ដើម្បី​ជា​ការ​បំប៉ោង​តួលេខ​ចំនួន​ភ្ញៀវ​ទេសចរ​របស់​ខ្លួន​នៅ​កម្ពុជា​ ក្នុង​គោលដៅ​ធ្វើ​ឱ្យ​សមស្រប​ទៅ​នឹង​គម្រោងការ​សាងសង់​ ​នៅ​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​តារា​សាគរ​ នាខេត្តកោះកុង​ ដែល​កំពុងតែ​អភិវឌ្ឍន៍​ដោយក្រុម​ហ៊ុន​ចិន​ ​។ ព្រោះថាបើចំនួនភ្ញៀវទេសចរណ៍មានតិចពេកការអភិវឌ្ឍតំបន់ក្នុងគម្រោងយក្ស អាចនឹងទទួលការឃ្លាំមើលពីភ្នែកអន្តរជាតិ ។
3.  
4. ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានេះមន្ត្រី​យោធា​ឥណ្ឌា​ចូលនិវត្តន៍ លោក វីណា​យ៉ា​ក់់​ ផាត​ (Vinayak​ Bhat​)  បាន​ផ្តល់​អំណះអំណាង​ថា​ ពលរដ្ឋខ្មែរ​នៅ​តាម​មូលដ្ឋាន​ ត្រូវ​បាន​វិនិយោគិន​ចិន​ផាត់ចោល​ ​; ដោយសារតែ​សណ្ឋាគារ​ និង​កាស៊ីណូ​របស់​ចិន​ទាំងអស់​ ជ្រើសរើស​និយោជិត​ និង​កម្មករ​សុទ្ធតែ​ជា​ជនជាតិ​ចិន​ និង​អ្នក​ដែល​ចេះនិយាយ​ភាសា​ចិន​ស្ទាត់ជំនាញ​ឱ្យ​ចូល​ធ្វើការ​ឱ្យ​ពួកគេ​តែប៉ុណ្ណោះ​។​
5. គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​តារា​សាគរ ​ មាន​រួមបញ្ចូល៖ ​កំពង់ផែ​ទឹកជ្រៅ​ ,​ព្រលា​នយន្តហោះ​អន្តរជាតិ​ ,​តំបន់​ទេសចរណ៍​បែប​ធម្មជាតិ​ដទៃទៀត​ ព្រមទាំង​ទីក្រុង​រណប​ ឬហៅ​ថា​ «ទីក្រុង​មិត្តភាព​កម្ពុជា​-ចិន​» ​គ្រប​ដណ្តប់​លើ​ផ្ទៃដី​វិនិយោគ​សរុប​ ៤ម៉ឺន៥ពាន់​ហិ​កតា​ លាតសន្ធឹងពី​ស្រុក​បុទុមសាគរ​ ទៅដល់​ស្រុក​ថ្មបាំង​ ខេត្តកោះកុង​។
6. គម្រោង​នេះ​អភិវឌ្ឍន៍​ដោយក្រុម​ហ៊ុន​ចិន​ឈ្មោះ​ Union​ Development​ Group​ (UDG​) ក្នុងទឹក​ប្រាក់​ជិត​ ៤ពាន់​លាន​ដុល្លារ​ ឬ៤ប៊ី​លាន​ដុល្លារ​អាម៉េរិក​ (៣,៨ប៊ី​លាន​ដុល្លារ​អាម៉េរិក​) ក្រោម​រូបភាព​ជា​ដីសម្បទាន​សេដ្ឋកិច្ច​ ជួល​ពី​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​សម្រាប់​រយៈពេល​វែង​ដល់ទៅ​ ៤០​ ឆ្នាំ​ ក្នុង​តម្លៃ​ជួល១ឆ្នាំ​ ១លាន​ដុល្លារ​អាម៉េរិក​។ តាមរយៈ​គម្រោង​អភិវឌ្ឍន៍​នេះ​ ចិន​អាច​គ្រប់គ្រង​តំបន់ឆ្នេរ​សមុទ្រ​របស់​កម្ពុជា​ រហូតដល់​ទៅ​ ២០ភាគរយ​។​
7. សារព័ត៌មាន​តៃវ៉ាន់​ដដែល​នេះ​ បាន​ស្រង់​ប្រសាសន៍​មន្ត្រី​យោធា​ឥណ្ឌា​រូប​នោះ​ថា​ កំពង់ផែ​ទឹកជ្រៅ​ថ្មី​នោះ​ ទំនងជា​មាន​ស្ពាន​លយ​តភ្ជាប់​ទៅ​កំពង់ផែ​ប្រវែង៥០០ម៉ែត្រ​ ច្រកចូល​ផែ​ពី​សមុទ្រ​ប្រវែង​ប្រមាណ៩០០​ ម៉ែត្រ​ ដែល​លោក​ថា​ អាច​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​កប៉ាល់​គ្រប់​ប្រភេទ​ចូល​ចត​បាន​។ ដោយឡែក​សម្រាប់​ គម្រោ​ងព្រលា​នយន្តហោះ​អន្តរជាតិ​កោះកុង​ឯណោះ​វិញ​ មានផ្លូវ​យន្តហោះ​រត់​ប្រវែង​ជាង៣ពាន់​ម៉ែត្រ​ និង​ទំហំ​ទទឹង៥០ម៉ែត្រ​។ លោក​ថា​ ផ្លូវ​យន្តហោះ​រត់​នេះ​ អាច​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​យន្តហោះ​យោធា​ធន់​ធំ​ចុះ​បាន​។ មន្ត្រី​យោធា​ឥណ្ឌា​រូប​នោះ​ បាន​សន្និដ្ឋាន​ថា​ ផ្លូវ​យន្តហោះ​រត់​នេះ​ ស្ថិតនៅ​ចម្ងាយ​ប្រមាណ​តែ១០​ គីឡូម៉ែត្រ​ប៉ុណ្ណោះ​ ពី​តំបន់​រមណីយដ្ឋាន​តារា​សាគរ​នេះ​ ដែល​លោក​ថា​ អាច​នឹង​ក្លាយជា​មជ្ឈមណ្ឌល​ ឬទីបញ្ជាការ​ដ្ឋាន​យោធា​ ក្នុងករណី​ដែល​រមណីយដ្ឋាន​តារា​សាគរ​នេះ​ ត្រូវ​បាន​គេ​បម្លែង​ឱ្យ​ក្លាយទៅជា​បរិវេណ​យោធា​។​
8. អាស៊ី​សេរី​នៅ​មិនទាន់​អាច​ទាក់ទង​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ដើម្បី​សុំ​ប្រតិកម្ម​ជុំវិញ​ការផ្សាយ​របស់​សារព័ត៌មាន​តៃវ៉ាន់​នេះ​បាន​នៅឡើយ​ទេ​ គិត​ត្រឹម​យប់​ថ្ងៃទី០៣​ កក្កដា​។ ក៏ប៉ុន្តែ​កន្លងមក​ មន្ត្រី​ជាន់ខ្ពស់​គ្រប់​ជាន់ថ្នាក់​នៃ​របប​លោក​ ហ៊ុន​ សែន​ រួម​ទាំង​លោក​ ហ៊ុន​ សែន​ ខ្លួនឯង​ផង​ តែង​ចេញមុខ​បដិសេធ​ជា​ស្វ័យប្រវត្តិ​អំពី​ព័ត៌មាន​សង្ស័យ​ថា​កម្ពុជា​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចិន​ដាក់មូលដ្ឋាន​យោធា​ ឬកងទ័ពជើងទឹក​នៅ​ខេត្តកោះកុង​នេះ​ ដោយ​ចាត់ទុកថា​ជា​ព័ត៌មាន​ក្លែងក្លាយ​ ជា​ពាក្យ​ចចាមអារ៉ាម​ និង​យុទ្ធនាការ​របស់​ក្រុម​ប្រទេស​លោកខាងលិច​ ប្រឆាំង​នឹង​របប​របស់​លោក​ ក្រោយ​របប​នេះ​បាន​ងាក​ទៅ​ឱបក្រសោប​មហាយក្ស​ចិន​កាន់តែ​ច្បាស់​ ក្រោយ​រម្លាយ​បក្ស​ប្រឆាំង​ និង​រៀបចំ​ការបោះឆ្នោត​«ក្លែងក្លាយ​»រួចមក​។ មិន​ត្រឹមតែ​ប៉ុណ្ណោះ​ លោក​ ហ៊ុន​ សែន​ ថែមទាំង​ថ្លែង​ការពារ​ចិន​ និង​ចិន​មិនបាន​មក​ដាក់​អាណានិគម​ ឬធ្វើ​ឱ្យ​កម្ពុជា​ធ្លាក់ខ្លួន​ផុង​ចូល​ ក្នុង​អន្ទាក់​បំណុល​នោះ​ទេ​។​
9. «ខ្ញុំ​បញ្ជាក់​មុខ​អគ្គរដ្ឋទូត​ចិន​ បញ្ជាក់​ចំពោះ​មុខ​សាធារណៈ​ និង​ជា​សារ​សម្រាប់​ប្រជាជន​ទូទាំង​ប្រទេស និង​ទៅ​កាន់​ពិភពលោក​ ថា​ខ្ញុំ​មិន​យល់​ព្រម​ឲ្យ​ចិន​ត្រួត​ត្រា​ទេ​ ហើយ​ខ្ញុំ​ស្គាល់​ច្បាស់​នយោបាយ​របស់​ចិន​ ក៏​មិន​ចង់​ត្រួត​ត្រា​អ្នកណា​ទាំង​អស់​ ត្រួតត្រា​អ្នកណា​ទាំង​អស់»។
10. បញ្ហា​នៃ​ការសង្ស័យ​ ឬការ​ប៉ាន់ស្មាន​កាន់តែ​ខ្លាំង​ឡើង​ៗអំពី​លទ្ធភាព​ដែល​កម្ពុជា​អាច​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចិន​ដាក់មូលដ្ឋាន​នៅ​ខេត្តកោះកុង​ និង​នៅ​មូលដ្ឋាន​កងទ័ពជើងទឹក​រាម​ នៅ​ស្រុក​ព្រៃនប់​ ខេត្ត​ព្រះសីហនុ​ កំពុង​ក្លាយជា​ប្រធានបទ​ក្តៅ​នៅ​កម្ពុជា​ ស្រប​ពេល​ដែល​ចុងក្រោយ​នេះ​ សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ទាមទារ​ឱ្យ​កម្ពុជា​បកស្រាយ​អំពី​មូលដ្ឋាន​ហេតុ​ដែល​ខ្លួន​លែង​ចង់​ឱ្យ​អាម៉េរិក​ជួយ​ជួសជុល​តំបន់​មូលដ្ឋាន​កងទ័ពជើងទឹក​រាម​ ក្រោម​លេស​ថា​ ផ្លាស់​ប្តូរ​ទីតាំង​ទៅ​កន្លែង​ថ្មី​។ សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ បាន​ជំរុញ​ឱ្យ​ក្រុម​មេដឹកនាំ​របប​ក្រុងភ្នំពេញ​ រក្សា​ឱ្យ​បាន​ដូច​តាម​ការ​ប្ដេជ្ញា​ចិត្ត​របស់​ខ្លួន​ ដូចដែល​មាន​ចែង​ក្នុង​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​ អំពី​ឯករាជ្យ​ភាព​នៃ​ គោលនយោបាយ​ការបរទេស​របស់​កម្ពុជា​ និង​ព្រមាន​ពី​ផល​ប៉ះពាល់​ធ្ងន់ធ្ងរ​ដល់​ទំនាក់ទំនង​រវាង​ប្រទេស​ទាំងពីរ​ បើ​កម្ពុជា​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចិន​ដាក់មូលដ្ឋាន​យោធា​ខ្លួន​នៅ​កម្ពុជា​មែន​។​
11. បណ្ឌិត​ ប៉ូល​ ឆែម​ប័រ​ (Paul​ Chambers​) សាស្ត្រា​ចារ្យ​ផ្នែក​កិច្ចការ​អន្តរជាតិ​ នៃ​សាកល​វិទ្យាល័យ​ Naresuan​ University​ នៃ​ប្រទេស​ថៃ​ ប្រាប់​អាស៊ី​សេរី​តាម​សារ​អេឡិចត្រូនិក​ កាលពី​ថ្ងៃទី០២​ កក្កដា​ ថា​ កម្ពុជា​ប្រឈម​នឹង​ហានិភ័យ​នៃ​ការ​ងាយ​នឹង​បាត់បង់​អធិបតេយ្យ​របស់​ខ្លួន​ ហើយ​ក្លាយជា​កូនអុក​របស់​មហាយក្ស​ចិន​យ៉ាង​ពិតប្រាកដ​ ប្រសិនបើ​អនុញ្ញាត​ឱ្យ​ចិន​ដាក់មូលដ្ឋាន​យោធា​របស់​ខ្លួន​នៅ​កម្ពុជា​មែន​នោះ​។ លោក​ព្រមាន​ថា​ ជាថ្មី​ម្តង​ទៀត​ កម្ពុជា​ នឹង​ក្លាយជា​ឧបករណ៍​ ដែល​ចិន​ និង​សហរដ្ឋ​អាម៉េរិក​ កំពុង​ប្រជែង​គ្នា​ដើម្បី​អត្ថ​ប្រយោជន៍​ភូមិសាស្ត្រ​នយោបាយ​ក្នុង​តំបន់​អាស៊ី​អាគ្នេយ៍​៕

ឆ្វេងនិយម មានន័យថា​ជា និន្នាការ​ឬ​មនោគមវិជ្ជា​នយោបាយ​ដែលគេច្រើនធ្វើ​កំណែទម្រង់​ជ្រុល និងនិយម​ធ្វើ​ប​ដិ​វត្ដ​ន៍ ដើម្បី​ផ្លាស់ប្ដូរ​សណ្ដាប់ធ្នាប់​សង្គម ក្នុង​គោលបំណង​ពង្រីក​សេរីភាព​និង​សុខុមាលភាព​សង្គម​សម្រាប់​ប្រជាជន ដោយ​ប្រយុទ្ធ​តស៊ូ​ប្រឆាំងនឹង​វិសមភាព​សង្គម ហើយ​ប្រកាន់យក​គោលការណ៍​សមភាព ​។ នៅក្នុង​វិស័យសេដ្ឋកិច្ច និន្នាការ​ឆ្វេងនិយម​ប្រកាន់​គោលការណ៍​អន្តរាគមន៍​របស់​រដ្ឋ​តាមរយៈ​ការដាក់​បទបញ្ជា និង​ជាតូបនីយកម្ម​ជាដើម​។ គេ​អាច​កំណត់​ឆ្វេងនិយម​បាន តាមរយៈ​ការដឹកនាំ​សង្គម ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋ សេដ្ឋកិច្ច និង​នយោបាយ​។ជាទូទៅ គេច្រើនឃើញមេដឹកនាំប្រកាន់យករបបដឹកនាំបែបកុម្មុយនីស្ត ច្រើនប្រកាន់នយោបាយឆ្វេងនិយម ។ ទោះបីយ៉ាងណាក៏ដោយ នៅប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យមួយចំនួនអ្នកនយោបាយ ឬគណបក្សខ្លះក៏នៅតែប្រកាន់ជំហរបែបឆ្វេងនិយមផងដែរ ។បើពិនិត្យឱ្យស៊ីជម្រៅទៅនយោបាយឆ្វេងនិយម ហាក់មានភាពរើសអើង និងប្រកាន់វណ្ណៈ ឬបែកចែកជាតិសាសន៍ពណ៌សម្បុរ ដែលជាហេតុនាំឱ្យគេមានកង្វល់ច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងរបៀបឡើងដឹកនាំប្រទេសរបស់ក្រុមមនុស្សឆ្វេងនិយម ។-----------------
​នយោបាយស្ដាំនិយម មានន័យថា​ជា និន្នាការ​ឬ​មនោគមវិជ្ជា​នយោបាយ​ដែល​រក្សាទុក​ឬ​អភិរក្ស ការបែងចែក​អំណាច​និង​ទ្រព្យសម្បត្តិ តាមរយៈ​ប្រព័ន្ធ​ដែលមាន​ស្រាប់​ឬ​ការ​បែរ​ទៅរក​ការគ្រប់គ្រង​តាមបែប​ប្រពៃណី(​របបគ្រប់គ្រងដែលយើងមនុស្សម្នាក់ ឬមួយក្រុមមកដឹកនាំ) ។ គេ​អាច​កំណត់ថា ស្ដាំនិយម​បាន តាមរយៈ​ការដឹកនាំ​សង្គម ការគ្រប់គ្រង​រដ្ឋ សេដ្ឋកិ្ច​ច​និង​នយោបាយ​តាមបែប​ខាងលើ​ ។ជាក់ស្ដែង ក្នុងអំឡុង​សតវត្សរ៍​ទី​១៩ ការបែងចែក​និន្នាការ​ឆ្វេងនិយម​និង​ស្ដាំនិយម គឺ​សំដៅលើ​ការបែងចែក​រវាង​អ្នកគាំទ្រ​របប​សាធារណរដ្ឋ​និយម​និង​អ្នកគាំទ្រ​របបរាជានិយម​ ។នយោបាយស្ដាំនិយម ហាក់មានភាពគាំទ្រច្រើនទៅដល់វណ្ណៈអភិជន ដែលផ្ទុយពីនយោបាយឆ្វេងនិយមដែលមានលក្ខណៈតឹងតែង ។​